1.18.2.1

सर्वोपायेन शरीरं स्थिरं कार्यम् इत्याह नामेत्यादि

sarvopāyena śarīraṃ sthiraṃ kāryam ityāha nāmetyādi

1.18.2.2

देहसिद्धेः शरीरविभूतेः नामाप्यभिधानमपि को गृह्णीयान्न को ऽपीत्यर्थः

dehasiddheḥ śarīravibhūteḥ nāmāpyabhidhānamapi ko gṛhṇīyānna ko 'pītyarthaḥ

1.18.2.3

केन विना शरीरेण शरीरमन्तरेण सिद्धिरस्तु परं तन्नाम केनापि न गृह्यते शरीरनामग्रहणमिति तात्पर्यार्थः

kena vinā śarīreṇa śarīramantareṇa siddhirastu paraṃ tannāma kenāpi na gṛhyate śarīranāmagrahaṇamiti tātparyārthaḥ

1.18.2.4

अनश्वरं शरीरं भवतु चेत् तद् अमलं निरञ्जनं तत्त्वं ब्रह्मावश्यं प्राप्यते

anaśvaraṃ śarīraṃ bhavatu cet tad amalaṃ nirañjanaṃ tattvaṃ brahmāvaśyaṃ prāpyate

1.18.2.5

तत्तत्त्वं मनसोऽपि न गोचरं चित्तेनापि न गम्यम् इत्यर्थः

tattattvaṃ manaso'pi na gocaraṃ cittenāpi na gamyam ityarthaḥ

1.18.2.6

तर्हि केन गम्यम् उभयोर् मेलनम् एकीकरणं योगस्तेनैव प्रकृतिपुरुषयोर् एकीकरणेनेत्यर्थः

tarhi kena gamyam ubhayor melanam ekīkaraṇaṃ yogastenaiva prakṛtipuruṣayor ekīkaraṇenetyarthaḥ

1.19.2.1

अधुना योगस्य सर्वकर्मभ्य उत्कृष्टत्वं दर्शयति यज्ञाद् इत्यादि

adhunā yogasya sarvakarmabhya utkṛṣṭatvaṃ darśayati yajñād ityādi

1.19.2.2

अत्यन्तं श्रेय इति अधिकतरकल्याणं सर्वोपद्रवनिवारणात्मकं भवेद् इत्यध्याहारः

atyantaṃ śreya iti adhikatarakalyāṇaṃ sarvopadravanivāraṇātmakaṃ bhaved ityadhyāhāraḥ

1.19.2.3

कुतः यज्ञादश्वमेधादेः न केवलं यज्ञात् पुनर्दानात् धनस्यार्पणात् पात्रेषु पुनस्तपसः कृच्छ्रातिकृच्छ्रचान्द्रायपसंचाग्नितपनादेः पुनर्वेदाध्ययनात् वेदानाम् ऋग्यजुःसामाथर्वणां अध्ययनं पाठाक्रमस्ततः पुनर्दमात् वेदान्तानुसारेण दमस्तावत् बाह्येन्द्रियाणां तद्व्यतिरिक्तविषयेभ्यो मनसा निर्वर्तनं तद्व्यतिरिक्तं श्रवणादिव्यतिरिक्तं ततः पुनः सदाचारात् ब्राह्ममुहूर्तम् आरभ्य प्रातःसंगवमध्याह्नापराह्णसायाह्नादिषु शयनपर्यन्तं वेदबोधितो विधिः सदाचारस्तत इति समुदायः श्रेयस्करो नात्मसंवित्तिकरः पुनरात्मसंवित्तिः ब्रह्मवेदनं योगवशादेव स्यात्

kutaḥ yajñādaśvamedhādeḥ na kevalaṃ yajñāt punardānāt dhanasyārpaṇāt pātreṣu punastapasaḥ kṛcchrātikṛcchracāndrāyapasaṃcāgnitapanādeḥ punarvedādhyayanāt vedānām ṛgyajuḥsāmātharvaṇāṃ adhyayanaṃ pāṭhākramastataḥ punardamāt vedāntānusāreṇa damastāvat bāhyendriyāṇāṃ tadvyatiriktaviṣayebhyo manasā nirvartanaṃ tadvyatiriktaṃ śravaṇādivyatiriktaṃ tataḥ punaḥ sadācārāt brāhmamuhūrtam ārabhya prātaḥsaṃgavamadhyāhnāparāhṇasāyāhnādiṣu śayanaparyantaṃ vedabodhito vidhiḥ sadācārastata iti samudāyaḥ śreyaskaro nātmasaṃvittikaraḥ punarātmasaṃvittiḥ brahmavedanaṃ yogavaśādeva syāt

1.20.2.1

यस्य जीवस्य योगवशात्संवित्तिर्जाता स कीदृश इत्याह गलितेत्यादि

yasya jīvasya yogavaśātsaṃvittirjātā sa kīdṛśa ityāha galitetyādi

1.20.2.2

गलितानल्पविकल्प इति गलितो दूरीभूतो ऽनल्पो बहुतरो विकल्पो मिथ्याज्ञानं यस्य ईदृक् स्यात्

galitānalpavikalpa iti galito dūrībhūto 'nalpo bahutaro vikalpo mithyājñānaṃ yasya īdṛk syāt

1.20.2.3

पुनः कीदृक् सर्वार्थविवर्जितः सर्वे च ते अर्थाश्च तैर् विवर्जिताः सम्यग्रहितो भवति कार्याणां स्मरणकरणयोरभाव इत्यर्थः

punaḥ kīdṛk sarvārthavivarjitaḥ sarve ca te arthāśca tair vivarjitāḥ samyagrahito bhavati kāryāṇāṃ smaraṇakaraṇayorabhāva ityarthaḥ

1.20.2.4

पुनः कथंभूतः चिदानन्दश् चिदा प्रकाशेन आनन्दः सुखसम्पत्तिर् यस्य स

punaḥ kathaṃbhūtaḥ cidānandaś cidā prakāśena ānandaḥ sukhasampattir yasya sa

1.20.2.5

प्रकाशहेतुना आनन्दता भवेत् जडहेतुना तद्विपर्ययः

prakāśahetunā ānandatā bhavet jaḍahetunā tadviparyayaḥ

1.20.2.6

ईदृक् सः स्फुरितोऽपि प्रकाशमानोऽपि अस्फुरिततनोर्जन्तुवर्गस्य अप्रकाशशरीरस्य जीवसमूहस्य किं करोति पृच्छां करोति

īdṛk saḥ sphurito'pi prakāśamāno'pi asphuritatanorjantuvargasya aprakāśaśarīrasya jīvasamūhasya kiṃ karoti pṛcchāṃ karoti

1.20.2.7

किमिति पृच्छाजुगुप्सयोः इति प्रसादः

kimiti pṛcchājugupsayoḥ iti prasādaḥ

1.20.2.8

पृच्छति च हसति च रोदिति प्रमत्तवन् मानवोऽपि तल्लीन इति

pṛcchati ca hasati ca roditi pramattavan mānavo'pi tallīna iti

1.21.2.1

आत्मसंवित्तेर् विरलत्वं सूचयन्न् आह भ्रूयुगेत्यादि

ātmasaṃvitter viralatvaṃ sūcayann āha bhrūyugetyādi

1.21.2.2

यत् भ्रूयुगमध्यगतं भ्रूद्वयान्तर्गतं सत् प्रकाशते तत्र दृष्टिं निधाय योगिनः पश्यन्ति खेचर्या मुद्रया हठप्रदीपिकायां पद्यम्

yat bhrūyugamadhyagataṃ bhrūdvayāntargataṃ sat prakāśate tatra dṛṣṭiṃ nidhāya yoginaḥ paśyanti khecaryā mudrayā haṭhapradīpikāyāṃ padyam

1.21.2.2.2

कपालकुहरे जिह्वा प्रविष्टा विपरीतगा

kapālakuhare jihvā praviṣṭā viparītagā

Mugdhāvabodhinī