19.33.2.12

स्थौल्यमिति मेदोरोगः पटलकाचतिमिराणि नेत्ररोगाः अर्बुदं ग्रन्थिविशेषः कर्णनादः प्रतीतः शूलमष्टविधं एतानि हन्ति अर्शांसि गुदजानि भगन्दरमेहप्लीहादि भगन्दरः गुदव्रणं मेहः प्रमेहः बीजविकारः प्लीहा प्लीहरोगः एते रोगा आदिर्यस्य तत् हन्ति पालित्यं जरां च नाशयतीत्यर्थः

sthaulyamiti medorogaḥ paṭalakācatimirāṇi netrarogāḥ arbudaṃ granthiviśeṣaḥ karṇanādaḥ pratītaḥ śūlamaṣṭavidhaṃ etāni hanti arśāṃsi gudajāni bhagandaramehaplīhādi bhagandaraḥ gudavraṇaṃ mehaḥ pramehaḥ bījavikāraḥ plīhā plīharogaḥ ete rogā ādiryasya tat hanti pālityaṃ jarāṃ ca nāśayatītyarthaḥ

19.33.2.13

पथ्यम् आह एतदित्यादि

pathyam āha etadityādi

19.33.2.14

एतन्निष्पन्नौषधभक्षणं कुर्वन् मतिमान् पुरुषः गोरसमस्तुप्रधानं गोरसो गोदुग्धं मस्तु दधिमस्तु एवंप्रधानमन्नमश्नीयात् भुञ्जीत

etanniṣpannauṣadhabhakṣaṇaṃ kurvan matimān puruṣaḥ gorasamastupradhānaṃ goraso godugdhaṃ mastu dadhimastu evaṃpradhānamannamaśnīyāt bhuñjīta

19.33.2.15

पुनर्जाङ्गलमुद्गाज्यपयोऽश्नीयात् जाङ्गलस्येदं जाङ्गलं स्वल्पाम्बुशाखीदेशः जाङ्गलः मुद्गः प्रतीतोऽन्नविशेषः आज्यं घृतं पयो दुग्धं वा सलिलं यन्मुद्गाज्यपयः तच्चाश्नीयात्

punarjāṅgalamudgājyapayo'śnīyāt jāṅgalasyedaṃ jāṅgalaṃ svalpāmbuśākhīdeśaḥ jāṅgalaḥ mudgaḥ pratīto'nnaviśeṣaḥ ājyaṃ ghṛtaṃ payo dugdhaṃ vā salilaṃ yanmudgājyapayaḥ taccāśnīyāt

19.33.2.16

च पुनः शाल्योदनमश्नीयात्

ca punaḥ śālyodanamaśnīyāt

19.33.2.17

एतत्सर्वं ब्रह्मचर्येण कर्तव्यमित्यर्थः

etatsarvaṃ brahmacaryeṇa kartavyamityarthaḥ

19.33.2.18

इति सत्वाभ्रक्रिया

iti satvābhrakriyā

19.34.2.1

अथ जीर्णरसस्याधिक्यं दर्शयन्नाह घनेत्यादि

atha jīrṇarasasyādhikyaṃ darśayannāha ghanetyādi

19.34.2.2

घनसत्वं पादप्रमाणं जीर्णं यस्मिन् सः

ghanasatvaṃ pādapramāṇaṃ jīrṇaṃ yasmin saḥ

19.34.2.3

कान्तजीर्ण इति पादप्रमाणकान्तजीर्ण इत्यर्थः

kāntajīrṇa iti pādapramāṇakāntajīrṇa ityarthaḥ

19.34.2.4

पुनस्तीक्ष्णं समं जीर्णं यस्मिन्नेवंविधो रसः

punastīkṣṇaṃ samaṃ jīrṇaṃ yasminnevaṃvidho rasaḥ

19.34.2.5

क्षेत्रीकरणं प्रधानं सर्वत्रेत्यर्थः

kṣetrīkaraṇaṃ pradhānaṃ sarvatretyarthaḥ

19.34.2.5.2

बद्धो यः खोटतां यातो ध्मातो ध्मातः क्षयं व्रजेत्

baddho yaḥ khoṭatāṃ yāto dhmāto dhmātaḥ kṣayaṃ vrajet

19.34.2.5.3

खोटो बन्धः स विज्ञेयः शीघ्रं सर्वगदापहः

khoṭo bandhaḥ sa vijñeyaḥ śīghraṃ sarvagadāpahaḥ

19.34.2.5.4

इति ग्रन्थान्तरे

iti granthāntare

19.35.2.1

घनसत्वम् अभ्रसारः कान्तं चुम्बकोत्थं सूतो रसः एकवद्भावो द्वन्द्वसमासात् तथा मृतं हेम पञ्चत्वमाप्तं कनकं च एतच्चतुष्कं शतावरीरसोपेतं शतमूलीद्रवभावितं पुनर्घृतमधुलीढं घृतमधुभ्यां लीढं आस्वादितं सत् वर्षाद्वर्षपरिमाणात् मृत्युव्याधिं जरां च हन्ति नाशयतीत्यर्थः

ghanasatvam abhrasāraḥ kāntaṃ cumbakotthaṃ sūto rasaḥ ekavadbhāvo dvandvasamāsāt tathā mṛtaṃ hema pañcatvamāptaṃ kanakaṃ ca etaccatuṣkaṃ śatāvarīrasopetaṃ śatamūlīdravabhāvitaṃ punarghṛtamadhulīḍhaṃ ghṛtamadhubhyāṃ līḍhaṃ āsvāditaṃ sat varṣādvarṣaparimāṇāt mṛtyuvyādhiṃ jarāṃ ca hanti nāśayatītyarthaḥ

19.36.2.1

विशेषमाह एषामित्यादि

viśeṣamāha eṣāmityādi

19.36.2.2

एषां पूर्वोक्तानां योगानां मध्ये आदित आरम्भतः एकं योगं कृत्वा निःश्रेयसो मोक्षः तत्सिद्धये निष्पत्तये संवत्सरं वर्षपरिमाणं अयनं षण्मासपर्यन्तं योज्यं भोक्तृषु इति शेषः

eṣāṃ pūrvoktānāṃ yogānāṃ madhye ādita ārambhataḥ ekaṃ yogaṃ kṛtvā niḥśreyaso mokṣaḥ tatsiddhaye niṣpattaye saṃvatsaraṃ varṣaparimāṇaṃ ayanaṃ ṣaṇmāsaparyantaṃ yojyaṃ bhoktṛṣu iti śeṣaḥ

19.36.2.3

मुक्तिः कैवल्यनिर्वाणश्रेयोनिःश्रेयसामृतम् इत्यमरः

muktiḥ kaivalyanirvāṇaśreyoniḥśreyasāmṛtam ityamaraḥ

19.38.2.1

बहून्निर्दिशन् विशेषमाह अभ्रकेत्यादि

bahūnnirdiśan viśeṣamāha abhraketyādi

Mugdhāvabodhinī