12.15.1.4

अथ किं तदनैयत्यमित्याह त्वगिन्द्रियम् इत्यादि

atha kiṃ tadanaiyatyamityāha tvagindriyam ityādi

12.15.1.5

तथाहि त्वगिन्द्रियं युक्तस्य स्वकारणत्वात् ग्रहीतुमुपपन्नस्य पराङ्मुखं न स्यात् तदा तदेव तत्परत्वेन गृह्णीयात् न च स्वकारणाद् अन्यत्वेन अयुक्तग्रहणानां पृथिव्यप्तेजसामर्थानां

tathāhi tvagindriyaṃ yuktasya svakāraṇatvāt grahītumupapannasya parāṅmukhaṃ na syāt tadā tadeva tatparatvena gṛhṇīyāt na ca svakāraṇād anyatvena ayuktagrahaṇānāṃ pṛthivyaptejasāmarthānāṃ

12.15.1.6

तत्कथं विषयनियमसिद्धिः

tatkathaṃ viṣayaniyamasiddhiḥ

12.15.1.7

तथा दृग्दृष्टिः तेजोद्रव्यं पृथिवीद्रव्यं च भिन्नरूपं गृह्णाति

tathā dṛgdṛṣṭiḥ tejodravyaṃ pṛthivīdravyaṃ ca bhinnarūpaṃ gṛhṇāti

12.15.1.8

अतश्च सा दृक् त्रिद्रव्यजा भवेत्

ataśca sā dṛk tridravyajā bhavet

12.15.1.9

न चास्यास् त्रिद्रव्यजत्वं परेणेष्यते तैजसत्वेनाभ्युपगमात्

na cāsyās tridravyajatvaṃ pareṇeṣyate taijasatvenābhyupagamāt

12.16.1.1

भवत्पक्षे येनेन्द्रियेण यो गन्धाद्याश्रयः पृथिव्यादिरुपलभ्यते स पृथिव्यादिस्तस्य कारणम् इत्यभ्युपगमः

bhavatpakṣe yenendriyeṇa yo gandhādyāśrayaḥ pṛthivyādirupalabhyate sa pṛthivyādistasya kāraṇam ityabhyupagamaḥ

12.16.1.2

तथाच सति भूतेषु तद्गुणेष्वेव चेन्द्रियेभ्यः प्रतीतयः स्युः

tathāca sati bhūteṣu tadguṇeṣveva cendriyebhyaḥ pratītayaḥ syuḥ

12.16.1.3

कर्मसामान्यसमवायादि तत् द्रव्येभ्यो गुणेभ्यश्च पदार्थान्तरम्

karmasāmānyasamavāyādi tat dravyebhyo guṇebhyaśca padārthāntaram

12.16.1.4

न च तदात्मकान्यक्षाणि

na ca tadātmakānyakṣāṇi

12.16.1.5

तस्मात्कर्मादेर् अक्षैर्ग्रहणं न प्राप्तम्

tasmātkarmāder akṣairgrahaṇaṃ na prāptam

12.16.1.6

उक्तं च खेटकनन्दनेन

uktaṃ ca kheṭakanandanena

12.16.1.6.2

भौतिकत्वाच्च नियमे कर्मसामान्ययोः स्फुटम्

bhautikatvācca niyame karmasāmānyayoḥ sphuṭam

12.16.1.6.3

देवेभ्यो बुद्धयो न स्युः समवाये च देहिनाम्

devebhyo buddhayo na syuḥ samavāye ca dehinām

12.16.1.7

इति

iti

12.16.1.8

सेयं प्रकृतिनियमगमके विषयनियमे ऽङ्गीक्रियमाणे निष्फला क्लेशपरम्परा प्रसज्यते

seyaṃ prakṛtiniyamagamake viṣayaniyame 'ṅgīkriyamāṇe niṣphalā kleśaparamparā prasajyate

12.16.1.9

तस्माद्विषयाणामिन्द्रियाणां च भवदभिमतग्राह्यग्राहकनियमासंभवात् न क्षित्यादिप्रकृतिनियमसिद्धिर् इत्याहङ्कारिकाण्येवेन्द्रियाणीति सिद्धम्

tasmādviṣayāṇāmindriyāṇāṃ ca bhavadabhimatagrāhyagrāhakaniyamāsaṃbhavāt na kṣityādiprakṛtiniyamasiddhir ityāhaṅkārikāṇyevendriyāṇīti siddham

12.16.1.10

अभ्युपगम्यापि ब्रूमः

abhyupagamyāpi brūmaḥ

12.18.1.1

नियतविषयत्वेऽप्यक्षाणामिदं तावद्भवान् पृष्टो व्याचष्टां यदि कर्णरन्ध्रविशिष्टो नभोभागः शब्दवर्गस्येत्यनेकविधस्य शब्दस्य द्योतकः तत् नासारन्ध्रादिच्छिद्रान्तरं तथाविधत्वादुच्यताम्

niyataviṣayatve'pyakṣāṇāmidaṃ tāvadbhavān pṛṣṭo vyācaṣṭāṃ yadi karṇarandhraviśiṣṭo nabhobhāgaḥ śabdavargasyetyanekavidhasya śabdasya dyotakaḥ tat nāsārandhrādicchidrāntaraṃ tathāvidhatvāducyatām

12.18.1.2

केन तद्ग्रहणं निवार्यते

kena tadgrahaṇaṃ nivāryate

Mṛgendraṭīkā