12.6.2.2

उक्तं च सांख्यैः

uktaṃ ca sāṃkhyaiḥ

12.6.2.2.2

भूतादेस्तान्मात्रः स तामसः

bhūtādestānmātraḥ sa tāmasaḥ

12.6.2.2.3

इति

iti

12.6.2.3

अथ मनसो व्यापार उच्यते

atha manaso vyāpāra ucyate

12.7.2.1

देवनात् द्योतनाद्वा देवा इन्द्रियाणि तेषां प्रवर्तकमुद्योजकम् आशुसंचरणशीलं संकल्पगुणं च मनो बोद्धव्यम्

devanāt dyotanādvā devā indriyāṇi teṣāṃ pravartakamudyojakam āśusaṃcaraṇaśīlaṃ saṃkalpaguṇaṃ ca mano boddhavyam

12.7.2.2

श्रोत्रादयस्तु देवा यथास्वं शब्दादिविषयग्राहकाः

śrotrādayastu devā yathāsvaṃ śabdādiviṣayagrāhakāḥ

12.8.2.1

वचनं भाषणम् आदानं ग्रहणं संह्लादः आनन्दः विसर्गो मलवियोगः विहृतिः सञ्चारः

vacanaṃ bhāṣaṇam ādānaṃ grahaṇaṃ saṃhlādaḥ ānandaḥ visargo malaviyogaḥ vihṛtiḥ sañcāraḥ

12.8.2.2

एताः क्रियाः क्रमेण वागादीनां ज्ञेयाः काकाक्षिन्यायेन वागादीनामिति योज्यम्

etāḥ kriyāḥ krameṇa vāgādīnāṃ jñeyāḥ kākākṣinyāyena vāgādīnāmiti yojyam

12.8.2.3

ततश्च वागादीनां पदान्यत्वमिति यत् तस्याश्रयभूतं स्थानं ततोऽन्यदेवेन्द्रियम्

tataśca vāgādīnāṃ padānyatvamiti yat tasyāśrayabhūtaṃ sthānaṃ tato'nyadevendriyam

12.8.2.4

नहि कर्णशष्कुल्यादेरेव श्रवणादित्वम् अपितु तत्स्थानस्थाया इन्द्रियशक्तेः

nahi karṇaśaṣkulyādereva śravaṇāditvam apitu tatsthānasthāyā indriyaśakteḥ

12.8.2.5

कुत इत्याह पदे सत्यप्यतद्गुणाः तच्छक्तिविरहिणो जना दृश्यन्ते

kuta ityāha pade satyapyatadguṇāḥ tacchaktivirahiṇo janā dṛśyante

12.8.2.6

न चैषां तानि स्थानानि न सन्ति

na caiṣāṃ tāni sthānāni na santi

12.8.2.7

मानसत्वे युक्तिमाह

mānasatve yuktimāha

12.9.2.1

आत्मनो भोक्तुरिन्द्रियैर् भोगसाधनैरर्थैश्च शब्दादिभिर्भोग्यैः संनिकर्षे सत्यपि सर्वेषां देवानामिन्द्रियाणां यस्मान्न प्रवृत्तिः अपितु कस्यचिदेव अतो यत्तदिन्द्रियं प्रवृत्तं तस्य प्रवृत्तौ कारकमस्तीति युक्तितोऽनुमानादवसीयते

ātmano bhokturindriyair bhogasādhanairarthaiśca śabdādibhirbhogyaiḥ saṃnikarṣe satyapi sarveṣāṃ devānāmindriyāṇāṃ yasmānna pravṛttiḥ apitu kasyacideva ato yattadindriyaṃ pravṛttaṃ tasya pravṛttau kārakamastīti yuktito'numānādavasīyate

12.9.2.2

यदाहुः

yadāhuḥ

12.9.2.2.2

युगपज् ज्ञानानुत्पत्तिर् मनसो लिङ्गम्

yugapaj jñānānutpattir manaso liṅgam

12.9.2.2.3

इति

iti

12.9.2.3

सर्वदैवेति पाठे इन्द्रियार्थसंनिकर्षे सत्यपि कदाचिदेवेन्द्रियाणि अर्थग्रहे प्रवर्तन्ते न सर्वदा

sarvadaiveti pāṭhe indriyārthasaṃnikarṣe satyapi kadācidevendriyāṇi arthagrahe pravartante na sarvadā

12.9.2.4

ततो नूनमेषां प्रवर्तकं किमप्यस्ति

tato nūnameṣāṃ pravartakaṃ kimapyasti

12.9.2.5

यद्विना न प्रवर्तन्ते इति व्याख्येयम्

yadvinā na pravartante iti vyākhyeyam

Mṛgendraṭīkā