11.17.1.2.3

कर्मैवास्तु शरीरादि ततः सर्वमपार्थकम्

karmaivāstu śarīrādi tataḥ sarvamapārthakam

11.17.1.3

अथ देहादिसापेक्षं तत्पुमर्थप्रसाधकम्

atha dehādisāpekṣaṃ tatpumarthaprasādhakam

11.17.1.3.2

ततो नियतिसापेक्षमस्तु कर्म नियामकम्

tato niyatisāpekṣamastu karma niyāmakam

11.17.1.4

इति

iti

11.17.1.5

तस्मात् तनुकरणभोगादिवैचित्र्यमात्र एव चरितार्थत्वात् कार्यान्तरे प्रमाणाभावाच्च न कर्मणो रागकार्यसंपादकत्वम् अपि तु उक्तप्रयोजनः कलाजन्यो रागः सिद्धः

tasmāt tanukaraṇabhogādivaicitryamātra eva caritārthatvāt kāryāntare pramāṇābhāvācca na karmaṇo rāgakāryasaṃpādakatvam api tu uktaprayojanaḥ kalājanyo rāgaḥ siddhaḥ

11.17.1.6

नच रागवद्द्वेषस्यापि तत्त्वान्तरत्वं द्वेषादीनां रागजनितप्रवृत्तिविशेषात्मकत्वात्

naca rāgavaddveṣasyāpi tattvāntaratvaṃ dveṣādīnāṃ rāgajanitapravṛttiviśeṣātmakatvāt

11.17.1.7

कस्मिंश्चिदभिलषणीये वस्तुनि किल व्याहन्यमानेऽस्य द्वेषादयः संजायन्ते

kasmiṃścidabhilaṣaṇīye vastuni kila vyāhanyamāne'sya dveṣādayaḥ saṃjāyante

11.17.1.8

नन्वितरेतरोपमर्देन रागद्वेषयोर्यतोऽवस्थितिस्तस्मादेकस्मिन्पुंसि सहानवस्थानदोषः प्राप्नोतीत्याह

nanvitaretaropamardena rāgadveṣayoryato'vasthitistasmādekasminpuṃsi sahānavasthānadoṣaḥ prāpnotītyāha

11.19.2.1

कस्तावदयं सहानवस्थानदोषः यद्येककालतया तदेतन्न दूषणम् अपितु दूषणमेव

kastāvadayaṃ sahānavasthānadoṣaḥ yadyekakālatayā tadetanna dūṣaṇam apitu dūṣaṇameva

11.19.2.2

नहि यदैव यत्र रागस्तदानीमेव तत्र द्वेषः

nahi yadaiva yatra rāgastadānīmeva tatra dveṣaḥ

11.19.2.3

अथ यस्मिन्नेव भोक्तरि रागस्तत्र द्वेष इत्येतन्नोपपन्नं तदप्ययुक्तम्

atha yasminneva bhoktari rāgastatra dveṣa ityetannopapannaṃ tadapyayuktam

11.19.2.4

नहि अनयोराश्रये विरोधः किंतु विषये

nahi anayorāśraye virodhaḥ kiṃtu viṣaye

11.19.2.5

तुल्यबलत्वेन रागद्वेषयोः क्रमिकतया एकस्मिन्नाश्रये विषयव्यावृत्तौ न कश्चिद्दोषो भवद्भिरुद्भावितस्य सहानवस्थानस्येष्टत्वात्

tulyabalatvena rāgadveṣayoḥ kramikatayā ekasminnāśraye viṣayavyāvṛttau na kaściddoṣo bhavadbhirudbhāvitasya sahānavasthānasyeṣṭatvāt

11.19.2.6

तथाहि सर्वस्य व्यवहर्तुः सर्वा व्यवहृतिः सुखदुःखबुद्धिसंभवा

tathāhi sarvasya vyavahartuḥ sarvā vyavahṛtiḥ sukhaduḥkhabuddhisaṃbhavā

11.19.2.7

प्रवृत्तस्य चास्य सुखं वा दुःखं वा मोहो वा जायते

pravṛttasya cāsya sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā moho vā jāyate

11.19.2.8

भोजनादिप्रवृत्त्यनन्तरं च तत्रैव द्वेषः तत्पूर्वकालतस्तु रागः

bhojanādipravṛttyanantaraṃ ca tatraiva dveṣaḥ tatpūrvakālatastu rāgaḥ

11.19.2.9

पुनश्च द्वेषान्ते कस्मिंश्चित्काले तदभिलाषः

punaśca dveṣānte kasmiṃścitkāle tadabhilāṣaḥ

11.19.2.10

यस्माद्यदेव वीर्यवद्बलीयस्तदेव योगस्याभिष्वङ्गजनितस्य संश्लेषस्य कारणम्

yasmādyadeva vīryavadbalīyastadeva yogasyābhiṣvaṅgajanitasya saṃśleṣasya kāraṇam

11.19.2.11

यत एवं तस्माद्रागस्य द्वेषाद् बलीयस्त्वात् सहानवस्थानदोषो न दोषः

yata evaṃ tasmādrāgasya dveṣād balīyastvāt sahānavasthānadoṣo na doṣaḥ

11.19.2.12

इत्थं प्रासङ्गिकीं रागतत्त्वोपपत्तिमुक्त्वा अहङ्कारतत्त्वव्यापारमाह

itthaṃ prāsaṅgikīṃ rāgatattvopapattimuktvā ahaṅkāratattvavyāpāramāha

Mṛgendraṭīkā