11.15.2.4

किं तद्वैधर्म्यमित्याह तच्च भोग्यत्वमिति अवैराग्यलक्षणो बुद्धिधर्मः स्रक्चन्दनवनितादिर्वा विषय एवं बहिष्ठो यः परेषां रागत्वेनेष्टः तस्यैतदेव वैधर्म्यं यद्भोग्यत्वम्

kiṃ tadvaidharmyamityāha tacca bhogyatvamiti avairāgyalakṣaṇo buddhidharmaḥ srakcandanavanitādirvā viṣaya evaṃ bahiṣṭho yaḥ pareṣāṃ rāgatveneṣṭaḥ tasyaitadeva vaidharmyaṃ yadbhogyatvam

11.15.2.5

भोगाभिष्वङ्गहेतुना रागेण भोजकेन च भाव्यम्

bhogābhiṣvaṅgahetunā rāgeṇa bhojakena ca bhāvyam

11.15.2.6

न च भोग्यस्य भोगहेतोश्चाभेदः

na ca bhogyasya bhogahetoścābhedaḥ

11.15.2.7

एतद्वा भोग्यत्वं रागस्याङ्गीक्रियते तर्हि वीतरागस्ततो हतः तत इति एवमभ्युपगमाद्वीतरागाभावदोषः प्रसज्यते

etadvā bhogyatvaṃ rāgasyāṅgīkriyate tarhi vītarāgastato hataḥ tata iti evamabhyupagamādvītarāgābhāvadoṣaḥ prasajyate

11.15.2.8

भोक्तृगतरागानभ्युपगमे बहिष्ठवराङ्गनादिभोग्यविशेषरूपरागोपगमे च सति सरागवीतरागसंनिकर्षस्थस्रगादौ भोग्यविषये सर्वेषां सरागता प्राप्नोति नहि कश्चिदत्र वीतरागो

bhoktṛgatarāgānabhyupagame bahiṣṭhavarāṅganādibhogyaviśeṣarūparāgopagame ca sati sarāgavītarāgasaṃnikarṣasthasragādau bhogyaviṣaye sarveṣāṃ sarāgatā prāpnoti nahi kaścidatra vītarāgo

11.15.2.9

वस्तुतो वीतरागाणामपि भोग्यविशेषसंनिधिमात्रादेव सरागताया दृष्टत्वात्

vastuto vītarāgāṇāmapi bhogyaviśeṣasaṃnidhimātrādeva sarāgatāyā dṛṣṭatvāt

11.15.2.10

उक्तं च सद्योज्योतिःपादैः भोग्यविशेषे रागे नहि कश्चिद्वीतरागः स्यात्

uktaṃ ca sadyojyotiḥpādaiḥ bhogyaviśeṣe rāge nahi kaścidvītarāgaḥ syāt

11.15.2.10.2

इति

iti

11.15.2.11

तस्माद्भोक्तृगत एव रागोपगमो न भोग्यविशेषरूपः स्रगादिः अवैराग्यलक्षणबुद्धिधर्मात्मको वा

tasmādbhoktṛgata eva rāgopagamo na bhogyaviśeṣarūpaḥ sragādiḥ avairāgyalakṣaṇabuddhidharmātmako vā

11.15.2.12

अतश्च

ataśca

11.16.1.1

उक्तवद्भोक्तृगतो रागो योऽर्थेषु स्रगादिष्वभिलाष इत्यभिलाषहेतुरेवाभिलाषशब्देनोक्तः कारणे कार्यस्याभेदोपचारात् आयुर्घृतमितिवत् स च रागाख्योऽर्थेषु अभिलाषरूपत्वादभिलाषहेतुर्विषयद्वये एकस्मिन्बाह्ये स्रक्चन्दनादौ वीतरागाभावप्रसङ्गतया नास्तीत्यभ्युपगन्तव्यः द्वितीयस्मिंस्तु अवैराग्यलक्षणे बुद्धिधर्मे भोग्यरूपत्वाद् अभिलाषहेतुत्वं

uktavadbhoktṛgato rāgo yo'rtheṣu sragādiṣvabhilāṣa ityabhilāṣaheturevābhilāṣaśabdenoktaḥ kāraṇe kāryasyābhedopacārāt āyurghṛtamitivat sa ca rāgākhyo'rtheṣu abhilāṣarūpatvādabhilāṣaheturviṣayadvaye ekasminbāhye srakcandanādau vītarāgābhāvaprasaṅgatayā nāstītyabhyupagantavyaḥ dvitīyasmiṃstu avairāgyalakṣaṇe buddhidharme bhogyarūpatvād abhilāṣahetutvaṃ

11.16.1.2

तस्मादभिलाषहेतुना रागेण जन्यते असौ बुद्धिगतस्पृहात्मकः क्रियारूपो भोग्यत्वसंपादक

tasmādabhilāṣahetunā rāgeṇa janyate asau buddhigataspṛhātmakaḥ kriyārūpo bhogyatvasaṃpādaka

11.16.1.3

ननु कर्मैव सुखदुःखादिरूपभोग्येऽभिलाष हेतुत्वेन भविष्यतीत्याह

nanu karmaiva sukhaduḥkhādirūpabhogye'bhilāṣa hetutvena bhaviṣyatītyāha

11.16.2.1

प्रागुक्तेऽस्मिन् विषयद्वये सरागवीतरागात्मकस्थितिव्यवस्थापकत्वेन व्यापकं कर्मास्तु यत् इतरत्रेति रागे परिकल्पितेऽपि कल्प्यं किलावश्यम्

prāgukte'smin viṣayadvaye sarāgavītarāgātmakasthitivyavasthāpakatvena vyāpakaṃ karmāstu yat itaratreti rāge parikalpite'pi kalpyaṃ kilāvaśyam

11.16.2.2

तद्धेतोरपि कर्मैष्टव्यम्

taddhetorapi karmaiṣṭavyam

11.16.2.3

तदेव तत्तद्वस्तुवैचित्र्यात् सरागवीतरागताकारणत्वेनास्त्विति पूर्वः

tadeva tattadvastuvaicitryāt sarāgavītarāgatākāraṇatvenāstviti pūrvaḥ

11.16.2.4

सिद्धान्तस्तु

siddhāntastu

11.17.1.1

केवलस्य कर्मणो नियतिसिद्धावेव दूषणं दर्शितम्

kevalasya karmaṇo niyatisiddhāveva dūṣaṇaṃ darśitam

11.17.1.2

तथा चोक्तम्

tathā coktam

11.17.1.2.2

भोगोऽर्थः सर्वतत्त्वानां सोऽपि कर्मनिबन्धनः

bhogo'rthaḥ sarvatattvānāṃ so'pi karmanibandhanaḥ

Mṛgendraṭīkā