11.2.2.1

पुंस्यात्मनि प्रकृताव् अव्यक्ते आदिग्रहणाद् व्यक्ते च या बुद्धिर् विज्ञानं सा सिद्धिर् इत्युच्यते

puṃsyātmani prakṛtāv avyakte ādigrahaṇād vyakte ca yā buddhir vijñānaṃ sā siddhir ityucyate

11.2.2.2

या त्व् अकृतार्थस्य नुः पुंसः कृतार्थो ऽस्मीति बुद्धिः सा तुष्टिः

yā tv akṛtārthasya nuḥ puṃsaḥ kṛtārtho 'smīti buddhiḥ sā tuṣṭiḥ

11.3.2.1

कारकाणाम् अन्तःकरणबहिष्करणानाम् अपाये विनाशे सति विद्यमाने ऽप्यर्थे अप्रभवणशीलत्वम् अशक्तिर् अन्धबधिरादेर् इव रूपशब्दादौ

kārakāṇām antaḥkaraṇabahiṣkaraṇānām apāye vināśe sati vidyamāne 'pyarthe aprabhavaṇaśīlatvam aśaktir andhabadhirāder iva rūpaśabdādau

11.3.2.2

किंचित् साधारण्याद् अन्यस्मिन्नन्यादृशी बुद्धिर्विपर्ययः मरुमरीचिकास्विव जलावगतिः

kiṃcit sādhāraṇyād anyasminnanyādṛśī buddhirviparyayaḥ marumarīcikāsviva jalāvagatiḥ

11.4.2.1

सैषा सिद्धिर्व्यक्त्यादिप्रकाशकत्वात् सात्त्विकी सत्त्वस्य प्रकाशस्वरूपत्वात्

saiṣā siddhirvyaktyādiprakāśakatvāt sāttvikī sattvasya prakāśasvarūpatvāt

11.4.2.2

किंच प्रकाशार्थप्रवृत्ततया हेतुभूतया रजोऽंशप्रभवाप्यसौ सिद्धिर् ज्ञेया

kiṃca prakāśārthapravṛttatayā hetubhūtayā rajo'ṃśaprabhavāpyasau siddhir jñeyā

11.4.2.3

न ह्य् अमिश्रा गुणा जनका इत्युक्तम्

na hy amiśrā guṇā janakā ityuktam

11.4.2.4

यतः

yataḥ

11.5.2.1

अकृतार्थस्य कृतार्थोऽस्मीति बुद्धिस् तुष्टिर् योक्ता सेयं मिथ्यारूपत्वात् तमोगुणलक्षणा सुखरूपतया सात्त्विक्यप्यवगम्यते

akṛtārthasya kṛtārtho'smīti buddhis tuṣṭir yoktā seyaṃ mithyārūpatvāt tamoguṇalakṣaṇā sukharūpatayā sāttvikyapyavagamyate

11.6.2.1

अप्रवृत्तिरूपा अशक्तिर् उक्ता

apravṛttirūpā aśaktir uktā

11.6.2.2

अतश्चासौ तामसी दुःखहेतुत्वाच्च राजस्यपि विज्ञेया

ataścāsau tāmasī duḥkhahetutvācca rājasyapi vijñeyā

11.6.2.3

यो हि कार्ये ऽशक्त्याख्ये दुःखरूपो ऽप्रभविष्णुतारूपो वा गुणोऽस्ति सो ऽवश्यं कारणाश्रयः रजस्तमोलक्षणकारणजनित इत्यर्थः

yo hi kārye 'śaktyākhye duḥkharūpo 'prabhaviṣṇutārūpo vā guṇo'sti so 'vaśyaṃ kāraṇāśrayaḥ rajastamolakṣaṇakāraṇajanita ityarthaḥ

11.7.2.1

विपर्ययस्य मिथ्यारूपत्वात् तमःप्रभवत्वम्

viparyayasya mithyārūpatvāt tamaḥprabhavatvam

11.7.2.2

स च विपर्ययः साधारण्यमात्रप्रथनात् प्रकाशरूपः सत्त्वात्मकोऽपि निश्चितः

sa ca viparyayaḥ sādhāraṇyamātraprathanāt prakāśarūpaḥ sattvātmako'pi niścitaḥ

11.7.2.3

उपसंहरन्नाह

upasaṃharannāha

11.8.2.1

इति एवंप्रतिपादितो भावप्रत्ययलक्षणो बुद्धिप्रकाशः पशोः संसार्यणोः बोधव्यक्त्याश्रयत्वाद् बोधसंज्ञयोच्यते

iti evaṃpratipādito bhāvapratyayalakṣaṇo buddhiprakāśaḥ paśoḥ saṃsāryaṇoḥ bodhavyaktyāśrayatvād bodhasaṃjñayocyate

11.8.2.2

अथात्र मुनिः सांख्यच्छायया प्रश्नयति

athātra muniḥ sāṃkhyacchāyayā praśnayati

11.9.2.1

उक्तया नीत्या बोधनिमित्तत्वं बुद्धेर् यदुच्यते तद्विद्याया आनर्थक्यं तस्या अपि बोधहेतुत्वेनाभ्युपगमात्

uktayā nītyā bodhanimittatvaṃ buddher yaducyate tadvidyāyā ānarthakyaṃ tasyā api bodhahetutvenābhyupagamāt

11.9.2.2

यदि च सामान्यव्यापारत्वे ऽपि तदभ्युपगमः तदानवस्था

yadi ca sāmānyavyāpāratve 'pi tadabhyupagamaḥ tadānavasthā

11.9.2.3

किंच अवैराग्यलक्षणे बुद्धिधर्मे रागरूपे सत्यपि कलाजन्मा रागः किं करोति न किंचिदप्यस्य कार्यम् अवैराग्येणैवातिशयवता तत्प्रयोजनस्य

kiṃca avairāgyalakṣaṇe buddhidharme rāgarūpe satyapi kalājanmā rāgaḥ kiṃ karoti na kiṃcidapyasya kāryam avairāgyeṇaivātiśayavatā tatprayojanasya

Mṛgendraṭīkā