10.10.2.7

रागतत्त्वाभिव्यक्तिम् आह

rāgatattvābhivyaktim āha

10.11.2.1

तेन विद्याख्येन तत्त्वेनाभिव्यक्तज्ञानशक्तित्वाद् दृष्टार्थो ऽप्यणुर् अपिपासितो ऽसंजाताभिलाषः सन्नैति न भोग्याहरणाय गच्छति

tena vidyākhyena tattvenābhivyaktajñānaśaktitvād dṛṣṭārtho 'pyaṇur apipāsito 'saṃjātābhilāṣaḥ sannaiti na bhogyāharaṇāya gacchati

10.11.2.2

अतस् तस्याभिलाषस्य जनकं रागं तत एव कलातत्त्वात् प्रभवनशीलो ऽनन्तेशनाथः ससर्ज

atas tasyābhilāṣasya janakaṃ rāgaṃ tata eva kalātattvāt prabhavanaśīlo 'nanteśanāthaḥ sasarja

10.12.2.1

तेन रागेण रञ्जितो जनिताभिष्वङ्गः सो ऽणुर् मलिनतमम् अपि मायीयभोग्यम् अभिलषन्नुपाहरति न चैवम् उपभुञ्जानो विरज्यते

tena rāgeṇa rañjito janitābhiṣvaṅgaḥ so 'ṇur malinatamam api māyīyabhogyam abhilaṣannupāharati na caivam upabhuñjāno virajyate

10.12.2.2

चुरादीनाम् अणिजन्तत्वाच् च

curādīnām aṇijantatvāc ca

10.12.2.3

कालतत्त्वनिरूपणायाह

kālatattvanirūpaṇāyāha

10.13.2.1

इत्येवम् उक्तनीत्या कलोत्तेजितकर्तृत्वः सन् प्रवृत्तो भोगोद्युक्तः ना पुरुषः कालेनानुवर्तिनस् तासु तासु भोगभूमिषु सुखदुःखादिरूपान् भोगान् भुङ्क्ते

ityevam uktanītyā kalottejitakartṛtvaḥ san pravṛtto bhogodyuktaḥ nā puruṣaḥ kālenānuvartinas tāsu tāsu bhogabhūmiṣu sukhaduḥkhādirūpān bhogān bhuṅkte

10.13.2.2

कैर् भुङ्क्ते इत्याह भौवनदेहसहितैः करणैर्बुद्धीन्द्रियैः कर्मेन्द्रियैस् त्रिविधेनान्तःकरणेन

kair bhuṅkte ityāha bhauvanadehasahitaiḥ karaṇairbuddhīndriyaiḥ karmendriyais trividhenāntaḥkaraṇena

10.13.2.3

मलिनत्वात् क्रियाज्ञानशक्त्योः कर्मेन्द्रियबुद्धीन्द्रियाणाम् अपेक्षा

malinatvāt kriyājñānaśaktyoḥ karmendriyabuddhīndriyāṇām apekṣā

10.13.2.4

कीदृशैः करणैरित्याह कार्यरूढैर् अविभुत्वतो निराश्रयाणामेषां चेष्टाद्ययोगाद् भूततन्मात्रात्मककार्याश्रयस्थैः सद्भिः

kīdṛśaiḥ karaṇairityāha kāryarūḍhair avibhutvato nirāśrayāṇāmeṣāṃ ceṣṭādyayogād bhūtatanmātrātmakakāryāśrayasthaiḥ sadbhiḥ

10.13.2.5

उक्तं च खेटकनन्दनेन

uktaṃ ca kheṭakanandanena

10.13.2.5.2

एतत्कार्यं दशधा करणैराविश्य कार्यते चेष्टाम्

etatkāryaṃ daśadhā karaṇairāviśya kāryate ceṣṭām

10.13.2.5.3

अविभुत्वात्करणानि तु कार्यम् अधिष्ठाय चेष्टन्ते

avibhutvātkaraṇāni tu kāryam adhiṣṭhāya ceṣṭante

10.13.2.6

इति

iti

10.13.2.7

अथ को ऽसौ कालो नाम कुत उत्पन्नः किं वा करोतीति

atha ko 'sau kālo nāma kuta utpannaḥ kiṃ vā karotīti

10.13.2.8

अत्रोच्यते

atrocyate

10.14.2.1

त्रुटिलवनिमेषमुहूर्तादेः प्रत्ययस्य ज्ञानस्यार्थो निमित्तं यः स कालः

truṭilavanimeṣamuhūrtādeḥ pratyayasya jñānasyārtho nimittaṃ yaḥ sa kālaḥ

10.14.2.2

स मुहूर्तमास्ते प्रहरं भ्राम्यति इत्यादिप्रतीतिर् अजस्रपरिवर्तिनो यस्माद् भवति स मायात उत्पन्नः पशुत्वेन मलेन युक्तम् आत्मानं कलयन् काल इत्युच्यते

sa muhūrtamāste praharaṃ bhrāmyati ityādipratītir ajasraparivartino yasmād bhavati sa māyāta utpannaḥ paśutvena malena yuktam ātmānaṃ kalayan kāla ityucyate

10.14.2.3

यद् आहुः

yad āhuḥ

10.14.2.3.2

जलयन्त्रभ्रमावेगसदृशीभिः प्रवृत्तिभिः

jalayantrabhramāvegasadṛśībhiḥ pravṛttibhiḥ

Mṛgendraṭīkā