10.7.2.4

कथं चैतद्द्वयं स्थितम् इत्याह सम्भूयानन्यवत् एकीभूयालक्षितव्यतिरेकम् इति यावत्

kathaṃ caitaddvayaṃ sthitam ityāha sambhūyānanyavat ekībhūyālakṣitavyatirekam iti yāvat

10.7.2.5

उक्तं च बृहस्पतिपादैः

uktaṃ ca bṛhaspatipādaiḥ

10.7.2.5.2

जन्तोर् विभात्यतिश्लेषात् सा द्वितीयेव चेतना

jantor vibhātyatiśleṣāt sā dvitīyeva cetanā

10.7.2.5.3

इति

iti

10.7.2.6

विप्रेत्यामन्त्रणेन वक्ता श्रोतारं मुनिम् अवहितं करोति

vipretyāmantraṇena vaktā śrotāraṃ munim avahitaṃ karoti

10.7.2.7

विद्यातत्त्वस्य व्यापारं वक्तुम् आह

vidyātattvasya vyāpāraṃ vaktum āha

10.9.2.1

उक्तेन प्रकारेण व्यक्ता क्रियाशक्तिर् यस्य स तथाविधो ऽणुर् गोचरं प्रतिबिम्बितविषयं बुद्ध्याख्यं द्रष्टुमिच्छुर्दृशो ज्ञानस्यानुग्रहापेक्षां भजते ज्ञानशक्त्यनुग्रहम् अपेक्षत इति तात्पर्यम्

uktena prakāreṇa vyaktā kriyāśaktir yasya sa tathāvidho 'ṇur gocaraṃ pratibimbitaviṣayaṃ buddhyākhyaṃ draṣṭumicchurdṛśo jñānasyānugrahāpekṣāṃ bhajate jñānaśaktyanugraham apekṣata iti tātparyam

10.9.2.2

स्वयं द्रष्टुम् अशक्नुवन्निति विशेषणभावेन हेतूपन्यासः स्वयं बोद्धुम् असमर्थत्वाद् इत्यर्थः

svayaṃ draṣṭum aśaknuvanniti viśeṣaṇabhāvena hetūpanyāsaḥ svayaṃ boddhum asamarthatvād ityarthaḥ

10.9.2.3

तदर्थम् अनन्तेशः कलां तत्त्वाविर्भावनसहां प्रक्षोभ्य जन्यजननाभिमुखीं कृत्वा आत्मनः परं प्रकृष्टं करणं विद्याख्यं सृष्टवान्

tadartham ananteśaḥ kalāṃ tattvāvirbhāvanasahāṃ prakṣobhya janyajananābhimukhīṃ kṛtvā ātmanaḥ paraṃ prakṛṣṭaṃ karaṇaṃ vidyākhyaṃ sṛṣṭavān

10.9.2.4

परत्वं चास्य साक्षात् साध्यस्यैवोपकारकत्वात् तदुत्तेजितज्ञानशक्तेर् अन्तःकरणबहिष्करणैर् योग इति तेषाम् अपरत्वम्

paratvaṃ cāsya sākṣāt sādhyasyaivopakārakatvāt taduttejitajñānaśakter antaḥkaraṇabahiṣkaraṇair yoga iti teṣām aparatvam

10.9.2.5

यदुत

yaduta

10.10.2.1

तेन विद्याख्येन तत्त्वेन प्रकाशकत्वात् ज्ञानशक्त्यभिव्यञ्जकेन सर्वैर् बुद्धीन्द्रियैः कर्मेन्द्रियैर् यथास्वं निर्वर्त्यं परं कर्तृविषयात् कार्यात्मकविषयाद् अन्यत् ज्ञेयाख्यं यद्वा परम् इति अव्यवहितं विषयं प्रतिबिम्बितबाह्यविषयत्वेन संनिकृष्टं बुद्धितत्त्वम् अवैति जानाति

tena vidyākhyena tattvena prakāśakatvāt jñānaśaktyabhivyañjakena sarvair buddhīndriyaiḥ karmendriyair yathāsvaṃ nirvartyaṃ paraṃ kartṛviṣayāt kāryātmakaviṣayād anyat jñeyākhyaṃ yadvā param iti avyavahitaṃ viṣayaṃ pratibimbitabāhyaviṣayatvena saṃnikṛṣṭaṃ buddhitattvam avaiti jānāti

10.10.2.2

विद्याख्येन करणेन किल प्रतिबिम्बितस्रक्चन्दनादिबाह्यविषया भोग्यरूपा बुद्धिर् गृह्यते

vidyākhyena karaṇena kila pratibimbitasrakcandanādibāhyaviṣayā bhogyarūpā buddhir gṛhyate

10.10.2.3

यदाह खेटकनन्दनः

yadāha kheṭakanandanaḥ

10.10.2.3.2

बुद्धिर् विषयाकारा सुखादिरूपा समासतो भोग्या

buddhir viṣayākārā sukhādirūpā samāsato bhogyā

10.10.2.4

इति

iti

10.10.2.5

तथा

tathā

10.10.2.5.2

रविवत्प्रकाशरूपो यदि नाम महांस्तथापि कर्मत्वात्

ravivatprakāśarūpo yadi nāma mahāṃstathāpi karmatvāt

10.10.2.5.3

करणान्तरसापेक्षः शक्तो ग्राहयितुम् आत्मानम्

karaṇāntarasāpekṣaḥ śakto grāhayitum ātmānam

10.10.2.6

इति

iti

Mṛgendraṭīkā