9.18.2.2

तद् एतच्छब्दमात्रेण भिन्नं नार्थेन

tad etacchabdamātreṇa bhinnaṃ nārthena

9.18.2.3

वक्तव्यं ह्य् अत्र विशेषणं भवता

vaktavyaṃ hy atra viśeṣaṇaṃ bhavatā

9.18.2.4

यदुत तत्तत्कार्यजनिका शक्तिः कारणे ऽस्ति शक्त्यात्मना वा तत्तत्कार्यं कारणे स्थितमित्यत्र नहि किंचिद् विशेषणम् उत्पश्यामः

yaduta tattatkāryajanikā śaktiḥ kāraṇe 'sti śaktyātmanā vā tattatkāryaṃ kāraṇe sthitamityatra nahi kiṃcid viśeṣaṇam utpaśyāmaḥ

9.18.2.5

यत एव

yata eva

9.19.2.1

तस्मात्स्थितम् एतद् यदुत जन्यशक्तिः कारकवस्तुनो नियामिका इदम् अस्माद् एवोत्पद्यत इति

tasmātsthitam etad yaduta janyaśaktiḥ kārakavastuno niyāmikā idam asmād evotpadyata iti

9.19.2.2

सा च जन्यशक्तिर् अन्वयव्यतिरेकाभ्यां प्रसिद्ध्या वावगम्यते

sā ca janyaśaktir anvayavyatirekābhyāṃ prasiddhyā vāvagamyate

9.19.2.3

सत्येव मृत्पिण्डे घटाद्युत्पत्तिर् असत्यनुत्पत्तिर् एवेत्यन्वयव्यतिरेकौ

satyeva mṛtpiṇḍe ghaṭādyutpattir asatyanutpattir evetyanvayavyatirekau

9.19.2.4

रूढिश् चेयम् आ बालबालिशाङ्गनं स्थिता यद् घटोत्पत्त्यर्थिनो न मृत्पिण्डव्यतिरिक्तम्

rūḍhiś ceyam ā bālabāliśāṅganaṃ sthitā yad ghaṭotpattyarthino na mṛtpiṇḍavyatiriktam

9.19.2.5

ननु मृत्पिण्डे यदि घटः स्यात् तत्कुम्भकारव्यापारं विनाप्युपलभ्येत न चोपलभ्यते तस्मान्न मृत्पिण्डे घटोऽस्ति अपितु ततः कुम्भकारेण क्रियते यतस्तद्व्यापारानन्तरम् उत्पद्यमानस्य

nanu mṛtpiṇḍe yadi ghaṭaḥ syāt tatkumbhakāravyāpāraṃ vināpyupalabhyeta na copalabhyate tasmānna mṛtpiṇḍe ghaṭo'sti apitu tataḥ kumbhakāreṇa kriyate yatastadvyāpārānantaram utpadyamānasya

9.19.2.6

नैतत्

naitat

9.19.2.7

उपलब्धिकारणाभावात् तत्र घटस्यानुपलम्भः न त्व् असत्त्वात्

upalabdhikāraṇābhāvāt tatra ghaṭasyānupalambhaḥ na tv asattvāt

9.19.2.8

यदा पुनः कुलालाद् अस्याभिव्यञ्जनक्रिययोपलब्धियोग्यता भवति तदोपलभ्यत एव यथा खननादिना कीलमूलोदकादि

yadā punaḥ kulālād asyābhivyañjanakriyayopalabdhiyogyatā bhavati tadopalabhyata eva yathā khananādinā kīlamūlodakādi

9.19.2.9

ननु कीलमूलादेः प्राक्सत्त्वे प्रमाणम् अस्ति न तु मृत्पिण्डे घटस्य तस्माद् घटस् ततो भवति न त्व् अभिव्यज्यत इति युक्तम् उक्तम्

nanu kīlamūlādeḥ prāksattve pramāṇam asti na tu mṛtpiṇḍe ghaṭasya tasmād ghaṭas tato bhavati na tv abhivyajyata iti yuktam uktam

9.19.2.10

एवं चेत् तदत्रापि सत्त्वे प्रमाणम् असदकरणाद् उपादानग्रहणात् इत्यादि सम्भवेत् इत्यभिव्यक्तिवाद एवम् उक्तः

evaṃ cet tadatrāpi sattve pramāṇam asadakaraṇād upādānagrahaṇāt ityādi sambhavet ityabhivyaktivāda evam uktaḥ

9.19.2.11

यद्येवं तर्हि सतो भावस्य सत्त्वादेव जननं नोपपद्यते दृश्यमानस्य घटादेर् इवेति पुनः स दोषस्तदवस्थ एवेत्याह

yadyevaṃ tarhi sato bhāvasya sattvādeva jananaṃ nopapadyate dṛśyamānasya ghaṭāder iveti punaḥ sa doṣastadavastha evetyāha

9.21.1.1

तदेतत् पटादेर् भावस्य जननम् अभिमतं यत् तुरीतन्तुवेमादिसमाश्रयाच्छक्त्यात्मनावस्थितस्य तस्याभिव्यक्तिः

tadetat paṭāder bhāvasya jananam abhimataṃ yat turītantuvemādisamāśrayācchaktyātmanāvasthitasya tasyābhivyaktiḥ

9.21.1.2

यतः पटाकारप्रतिबन्धकं तन्तुगतमाकारं वेमादिकारकव्रातेनापास्य अनन्तरं पटस्य व्यक्तिः प्रकाश्यते न तूपलभ्यमानपटान्तरवत् सदेव तन्त्वादिभ्यः पटाद्युत्पद्यते इति

yataḥ paṭākārapratibandhakaṃ tantugatamākāraṃ vemādikārakavrātenāpāsya anantaraṃ paṭasya vyaktiḥ prakāśyate na tūpalabhyamānapaṭāntaravat sadeva tantvādibhyaḥ paṭādyutpadyate iti

9.21.1.3

अभिव्यक्तिर् अपि किम् असत्कार्यम् उत नेत्येवम् आदिकुतार्किककुविकल्पपरिहारो ग्रन्थविस्तरभीरुत्वान्न लिखितः

abhivyaktir api kim asatkāryam uta netyevam ādikutārkikakuvikalpaparihāro granthavistarabhīrutvānna likhitaḥ

9.21.1.4

व्यक्तिस्वरूपत्वादभिव्यक्तेर् अभिव्यङ्ग्यता न वेत्यादयः किल वितर्का दूरापेता एव प्रकाशवत्

vyaktisvarūpatvādabhivyakter abhivyaṅgyatā na vetyādayaḥ kila vitarkā dūrāpetā eva prakāśavat

9.21.1.5

यथाहि प्रकाशः प्रकाशात्मकत्वान्न प्रकाशान्तरप्रकाश्यः एवम् अभिव्यक्तिर् व्यक्तिस्वभावत्वान्नाभिव्यक्त्यन्तरम् अपेक्षत इति

yathāhi prakāśaḥ prakāśātmakatvānna prakāśāntaraprakāśyaḥ evam abhivyaktir vyaktisvabhāvatvānnābhivyaktyantaram apekṣata iti

Mṛgendraṭīkā