9.15.1.2

तथाहि दृष्टवददृष्टकल्पना कर्तव्या दृश्यते च तन्तुतुरीवेमादिकारकग्रहणम् अविद्यमानपटस्यार्थिनः नतु पटसद्भावे सति

tathāhi dṛṣṭavadadṛṣṭakalpanā kartavyā dṛśyate ca tantuturīvemādikārakagrahaṇam avidyamānapaṭasyārthinaḥ natu paṭasadbhāve sati

9.15.1.3

पटस्य हि सत्त्वे सति कारकशब्दो ऽपि तन्त्वादेर् नोपपन्नः विद्यमानत्वाद् एव

paṭasya hi sattve sati kārakaśabdo 'pi tantvāder nopapannaḥ vidyamānatvād eva

9.15.1.4

असदुत्पत्तौ हि कारकवस्तुनः साफल्यं नान्यथेति

asadutpattau hi kārakavastunaḥ sāphalyaṃ nānyatheti

9.15.1.5

अत्र परिहारः

atra parihāraḥ

9.16.2.1

आस्तां तावत् सदुत्पत्तिः

āstāṃ tāvat sadutpattiḥ

9.16.2.2

असदुत्पत्तौ कारकवस्तुनः तुरीतन्तुवेमादेः साफल्याभ्युपगमे सर्वेभ्यो भावेभ्यः सर्वः सर्वम् अभीप्सितं किम् इति नोत्पादयति

asadutpattau kārakavastunaḥ turītantuvemādeḥ sāphalyābhyupagame sarvebhyo bhāvebhyaḥ sarvaḥ sarvam abhīpsitaṃ kim iti notpādayati

9.16.2.3

अथ न शक्यं सर्वस्मात् सर्वम् उत्पादयितुं कुतश्चित् कस्यचित् कार्यस्योत्पत्तिदर्शनात्

atha na śakyaṃ sarvasmāt sarvam utpādayituṃ kutaścit kasyacit kāryasyotpattidarśanāt

9.16.2.4

एवं तर्हि यस्मादेव कारणाद् यद् उत्पद्यते तस्माद् एव तत् नान्यस्मात्

evaṃ tarhi yasmādeva kāraṇād yad utpadyate tasmād eva tat nānyasmāt

9.16.2.5

तत्र किं नियामकं भवतां नहि तस्मिन्कारणे किम् अप्यन्यन्नियामकम् उत्पश्यामो येनाभिज्ञातेनान्यद् अनादृत्य तदेव तदुत्पत्त्यर्थिनो गृह्णीमहि

tatra kiṃ niyāmakaṃ bhavatāṃ nahi tasminkāraṇe kim apyanyanniyāmakam utpaśyāmo yenābhijñātenānyad anādṛtya tadeva tadutpattyarthino gṛhṇīmahi

9.16.2.6

अथ सर्वस्मात् सर्वोत्पत्तिप्रसङ्गभयात् तस्यैव कारणस्य तत्कार्यजनिका शक्तिर् नान्यस्येति

atha sarvasmāt sarvotpattiprasaṅgabhayāt tasyaiva kāraṇasya tatkāryajanikā śaktir nānyasyeti

9.16.2.7

तद् एतत् सिद्धं साध्यत इत्याह

tad etat siddhaṃ sādhyata ityāha

9.16.2.1

किमन्येन कार्यप्रतिनियतकारणेनेति तत्तत्कार्यजनिका शक्तिरेव नियामिका भविष्यति अतच्छक्तिमतस् तज्जननायोगात् यथा न पुत्रजननं षण्ढस्योपपद्यते

kimanyena kāryapratiniyatakāraṇeneti tattatkāryajanikā śaktireva niyāmikā bhaviṣyati atacchaktimatas tajjananāyogāt yathā na putrajananaṃ ṣaṇḍhasyopapadyate

9.16.2.2

यद्येवं तस्मिन्नेव कारणे तत्कार्यजननशक्तिमत्त्वं नान्यत्रेति शक्तिरूपतया तत्र तत्कार्यम् अवस्थितम् इत्यास्माकीनपक्षानुप्रवेशात् सिद्धं साध्यते भवद्भिः

yadyevaṃ tasminneva kāraṇe tatkāryajananaśaktimattvaṃ nānyatreti śaktirūpatayā tatra tatkāryam avasthitam ityāsmākīnapakṣānupraveśāt siddhaṃ sādhyate bhavadbhiḥ

9.16.2.3

उपचयदूषणम् आह

upacayadūṣaṇam āha

9.17.2.1

सत्यसदुत्पत्त्यभ्युपगमे कारकव्रातस्यैव प्रवृत्तिर् नोपपद्यते

satyasadutpattyabhyupagame kārakavrātasyaiva pravṛttir nopapadyate

9.17.2.2

असतो हि कार्यस्य वन्ध्यासुतादेर् इवोत्पत्तये किं किल कारकाणि कुर्युः

asato hi kāryasya vandhyāsutāder ivotpattaye kiṃ kila kārakāṇi kuryuḥ

9.17.2.3

कारकप्रवृत्त्यनुपपत्तेश् च घटादिचिकीर्षोर् मृत्पिण्डाद्य् आनयेत्यादिका श्रुतिः तेषां च कारकाणामादानं ग्रहणम् अर्थश्च तद्व्यापारलक्षणा क्रिया व्यपैति विघटते

kārakapravṛttyanupapatteś ca ghaṭādicikīrṣor mṛtpiṇḍādy ānayetyādikā śrutiḥ teṣāṃ ca kārakāṇāmādānaṃ grahaṇam arthaśca tadvyāpāralakṣaṇā kriyā vyapaiti vighaṭate

9.17.2.4

तस्मिंश्च व्यपेते सर्वचेष्टाव्याघातः प्रत्युत युष्मत्पक्षे जगद्व्याहतं स्यात्

tasmiṃśca vyapete sarvaceṣṭāvyāghātaḥ pratyuta yuṣmatpakṣe jagadvyāhataṃ syāt

9.17.2.5

ननु शक्त्यात्मना कारणे कार्यं नावस्थितम् अपितु तदुत्पादिका शक्तिस् तत्रास्तीत्यतच्छक्तिमतस् तज्जननायोगात् कार्यकारणप्रतिनियमसिद्धौ न काचित् क्षतिरिति पराभिप्रायम् आशङ्क्य तं पराकरोति

nanu śaktyātmanā kāraṇe kāryaṃ nāvasthitam apitu tadutpādikā śaktis tatrāstītyatacchaktimatas tajjananāyogāt kāryakāraṇapratiniyamasiddhau na kācit kṣatiriti parābhiprāyam āśaṅkya taṃ parākaroti

9.18.2.1

अथ मतं प्रतिनियतकार्यजनिका कारणे शक्तिरस्ति नतु शक्त्यात्मना कार्यम् अवस्थितम् इति

atha mataṃ pratiniyatakāryajanikā kāraṇe śaktirasti natu śaktyātmanā kāryam avasthitam iti

Mṛgendraṭīkā