8.3.2.2

अत एवास्यापेक्षणम् औपचारिकं न तु कुम्भकारस्य सूत्रदण्डचक्राद्यपेक्षणतुल्यम्

ata evāsyāpekṣaṇam aupacārikaṃ na tu kumbhakārasya sūtradaṇḍacakrādyapekṣaṇatulyam

8.3.2.3

अन्यथा कुम्भकारस्यापि सूत्रदण्डाद्यपेक्षित्वात् सहकारित्वं स्यात्

anyathā kumbhakārasyāpi sūtradaṇḍādyapekṣitvāt sahakāritvaṃ syāt

8.3.2.4

किंच व्यापारेण यज्जन्यम् अतः क्रियत इति कर्म सौक्ष्म्याच्चादृष्टम् इत्युच्यते

kiṃca vyāpāreṇa yajjanyam ataḥ kriyata iti karma saukṣmyāccādṛṣṭam ityucyate

8.3.2.5

तच्च

tacca

8.4.1.1

जनकं निमित्ततया देहेन्द्रियभुवनादेः यतः कर्मफलोपभोगायैव तत्तत्तनुकरणादियोगोत्पादः

janakaṃ nimittatayā dehendriyabhuvanādeḥ yataḥ karmaphalopabhogāyaiva tattattanukaraṇādiyogotpādaḥ

8.4.1.2

धारकत्वं च तस्यैव प्रतिनियतकालस्य मातृत्वेन

dhārakatvaṃ ca tasyaiva pratiniyatakālasya mātṛtvena

8.4.1.3

भोग्यं च तत्फलद्वारेण

bhogyaṃ ca tatphaladvāreṇa

8.4.1.4

किंचाध्यात्मादि त्रयं साधनं यस्य तत् तथा

kiṃcādhyātmādi trayaṃ sādhanaṃ yasya tat tathā

8.4.1.5

तत्राध्यात्मशब्देनान्तःकरणतया संनिकर्षेणात्मानम् अधिकृत्य यद्वर्तते तन्मन उच्यते

tatrādhyātmaśabdenāntaḥkaraṇatayā saṃnikarṣeṇātmānam adhikṛtya yadvartate tanmana ucyate

8.4.1.6

आदिग्रहणाद् वाक्कायौ गृह्येते

ādigrahaṇād vākkāyau gṛhyete

8.4.1.7

एवं च मनोवाक्कायाः साधनं यस्य तत् यथाक्रमम् इष्टदेवतानुध्याननमस्कारस्तोत्रपाठयजनादिरूपधर्मात्मकं कर्म परस्वाजिहीर्षातत्प्रवादतदुपघातादयो यथासंख्यं मनोवाक्कायकर्मकृताः साधनं यस्य तद् अधर्मात्मकम्

evaṃ ca manovākkāyāḥ sādhanaṃ yasya tat yathākramam iṣṭadevatānudhyānanamaskārastotrapāṭhayajanādirūpadharmātmakaṃ karma parasvājihīrṣātatpravādatadupaghātādayo yathāsaṃkhyaṃ manovākkāyakarmakṛtāḥ sādhanaṃ yasya tad adharmātmakam

8.4.1.8

यद् वाध्यात्मभूतदैवानि हेतुतयाधिकृत्याध्यात्मम् अधिभूतम् अधिदैवतं च यत् सुखदुःखम् उत्पद्यते तस्य त्रिविधस्यापि साधनम्

yad vādhyātmabhūtadaivāni hetutayādhikṛtyādhyātmam adhibhūtam adhidaivataṃ ca yat sukhaduḥkham utpadyate tasya trividhasyāpi sādhanam

8.4.1.9

कर्मवशाद्धि चेतःप्रसादाद्युद्वेगादि चाध्यात्मिकं सुखदुःखम् उदेति आधिभौतिकं चाङ्गनासम्भोगगजसिंहाद्यभिभवरूपम् आधिदैविकं चाभिमतानभिमतवातवर्षातपादिकृतम्

karmavaśāddhi cetaḥprasādādyudvegādi cādhyātmikaṃ sukhaduḥkham udeti ādhibhautikaṃ cāṅganāsambhogagajasiṃhādyabhibhavarūpam ādhidaivikaṃ cābhimatānabhimatavātavarṣātapādikṛtam

8.5.2.1

तच्च कर्म धर्माधर्मस्वरूपं सत्यानृतप्रकृतित्वात् सत्यप्रकृति कर्म धर्मरूपम् अनृतप्रकृति अधर्मात्मकं स्वापे च सर्वभूतसंहारकाले विपाकं परिणामम् अभितः समन्ताद् एति

tacca karma dharmādharmasvarūpaṃ satyānṛtaprakṛtitvāt satyaprakṛti karma dharmarūpam anṛtaprakṛti adharmātmakaṃ svāpe ca sarvabhūtasaṃhārakāle vipākaṃ pariṇāmam abhitaḥ samantād eti

8.5.2.2

सृष्टाव् इति सृष्टिसमनन्तरम् एवास्य यथास्वं भोगः प्रवर्तते अन्ते च संहारे मायायां संस्काररूपतया वर्तते

sṛṣṭāv iti sṛṣṭisamanantaram evāsya yathāsvaṃ bhogaḥ pravartate ante ca saṃhāre māyāyāṃ saṃskārarūpatayā vartate

8.5.2.2.2

न चाभुक्तं तद् विनश्यति

na cābhuktaṃ tad vinaśyati

8.5.2.3

उपसंहारम् आह

upasaṃhāram āha

8.6.2.1

इत्थंप्रतिपादितस्वरूपम् एतत् कर्म मायादिकालाग्न्यन्ताध्ववर्तिदेहेन्द्रियार्थप्रवर्तकम् इत्यत्रैवास्य प्रभविष्णुता मायोर्ध्वं प्रशमनात्

itthaṃpratipāditasvarūpam etat karma māyādikālāgnyantādhvavartidehendriyārthapravartakam ityatraivāsya prabhaviṣṇutā māyordhvaṃ praśamanāt

8.6.2.2

तच्चैतद् यद्यपि व्यापारजन्यं तथापि प्रवाहनित्यत्वाद् आदिमत्त्वं नास्योपपद्यत इति चर्चितप्रायम्

taccaitad yadyapi vyāpārajanyaṃ tathāpi pravāhanityatvād ādimattvaṃ nāsyopapadyata iti carcitaprāyam

8.6.2.3

किंच एतत् कर्म शुभस्वरूपत्वात् पुण्यव्यञ्जकम् अपि सत् रोधि रोधकं संसारकारणम् इत्यर्थः

kiṃca etat karma śubhasvarūpatvāt puṇyavyañjakam api sat rodhi rodhakaṃ saṃsārakāraṇam ityarthaḥ

Mṛgendraṭīkā