7.15.2.2

न चास्यास् तुल्यकालमपि तदनुग्रहो ऽनुपपन्नः परस्परविरोधाभावात्

na cāsyās tulyakālamapi tadanugraho 'nupapannaḥ parasparavirodhābhāvāt

7.15.2.3

न त्व् अणोर् व्यथनार्थं मलस्य परिणामरूपमनुग्रहं करोति अपि त्व् अनुग्रहायैव

na tv aṇor vyathanārthaṃ malasya pariṇāmarūpamanugrahaṃ karoti api tv anugrahāyaiva

7.15.2.4

तथा हि यत् किंचिदुपायेन कर्तुमुचितं तन् नानुपायेन

tathā hi yat kiṃcidupāyena kartumucitaṃ tan nānupāyena

7.15.2.5

अयं च साधूपायः यदुत

ayaṃ ca sādhūpāyaḥ yaduta

7.17.2.1

यावत्किल मलस्याधिकारस् तावन् न मुक्तिः कस्यचिद्भवति

yāvatkila malasyādhikāras tāvan na muktiḥ kasyacidbhavati

7.17.2.2

तन्निवृत्तिर् एव

eva muktiśabdābhidheyā

7.17.2.3

यतः अधिकारश्च तच्छक्तेः परिणामात् समाप्यते स च परिणामस् तदर्हस्यापि वस्तुनो न स्वतो भवितुं शक्तः सर्वप्रकारेण सर्वकालं चाचेतनस्य चेतनप्रयुक्तस्य तत्तत्कार्यदर्शनात्

yataḥ adhikāraśca tacchakteḥ pariṇāmāt samāpyate sa ca pariṇāmas tadarhasyāpi vastuno na svato bhavituṃ śaktaḥ sarvaprakāreṇa sarvakālaṃ cācetanasya cetanaprayuktasya tattatkāryadarśanāt

7.17.2.4

तस्माच् चिदनुग्रहस्य तदर्थाञ्जनादिपरिणामस्य च परस्परम् अविरोध इति प्रथमचोद्यनिरासः

tasmāc cidanugrahasya tadarthāñjanādipariṇāmasya ca parasparam avirodha iti prathamacodyanirāsaḥ

7.17.2.5

अथ द्वितीयस्य परिहारः

atha dvitīyasya parihāraḥ

7.18.2.1

पाशावृतदृक्क्रियावृत्तिष्व् अणुषु तत्तत्पाशशक्त्यनुवर्तनद्वारेण जन्मद्रावणादिदुःखदायित्वाद् वामो ऽपि परमेश्वरस् तदभ्युदयायैव प्रवृत्तत्वान् न दुःखहेतुर् अवगम्यते यथा वैद्यः क्षारशस्त्रादिना रोगिणं व्यथयन्न् अपि कोटौ प्रान्ते अभिमतस्यारोग्यलक्षणस्यार्थस्य साधकत्वात् व्यथाहेतुरपि न दुःखदायित्वेनैव ज्ञायते

pāśāvṛtadṛkkriyāvṛttiṣv aṇuṣu tattatpāśaśaktyanuvartanadvāreṇa janmadrāvaṇādiduḥkhadāyitvād vāmo 'pi parameśvaras tadabhyudayāyaiva pravṛttatvān na duḥkhahetur avagamyate yathā vaidyaḥ kṣāraśastrādinā rogiṇaṃ vyathayann api koṭau prānte abhimatasyārogyalakṣaṇasyārthasya sādhakatvāt vyathāheturapi na duḥkhadāyitvenaiva jñāyate

7.18.2.2

नन्व् अत्यन्तशुद्धस्वरूपस्य भगवतः किं पाशधर्मानुवर्तनेनेत्य् आह

nanv atyantaśuddhasvarūpasya bhagavataḥ kiṃ pāśadharmānuvartanenety āha

7.19.2.1

अचिदधिष्ठानं भगवतो न विहन्यते सर्वगत्वान् महेशतया सर्वकर्तृत्वाच् च

acidadhiṣṭhānaṃ bhagavato na vihanyate sarvagatvān maheśatayā sarvakartṛtvāc ca

7.19.2.2

यत्र यत्र कर्तव्यं किमप्यस्ति तत्र तत्र च तादर्थ्यम् एत्यापि तत्तत्कर्तुर् अधिष्ठानेन सर्वदैव सर्वं करोतीत्युक्तम् ईश्वरसिद्धौ

yatra yatra kartavyaṃ kimapyasti tatra tatra ca tādarthyam etyāpi tattatkartur adhiṣṭhānena sarvadaiva sarvaṃ karotītyuktam īśvarasiddhau

7.19.2.3

उदास्त इत्युदासस् तस्य भाव औदास्यम् अकर्तृत्वम् इत्यर्थः

udāsta ityudāsas tasya bhāva audāsyam akartṛtvam ityarthaḥ

7.19.2.4

तदेवं युगपत् सर्वानुग्राहित्वं शक्तेः प्रसाध्य तदेव घटयन्न् अनुग्रहशब्दार्थम् आह

tadevaṃ yugapat sarvānugrāhitvaṃ śakteḥ prasādhya tadeva ghaṭayann anugrahaśabdārtham āha

7.20.2.1

धर्मिणो ऽनुग्राह्यस्य धर्माणां यद् अनुवर्तनं सो ऽनुग्राहकस्यानुग्रहः क्रमविकस्वरस्वरूपाणां पद्मानामिव विवस्वतः

dharmiṇo 'nugrāhyasya dharmāṇāṃ yad anuvartanaṃ so 'nugrāhakasyānugrahaḥ kramavikasvarasvarūpāṇāṃ padmānāmiva vivasvataḥ

7.20.2.2

स इति तथाविधो धर्मः कस्यचिदपि धर्मिणो नास्ति यः परमेश्वरेण नानुवर्त्यते नाधिष्ठीयते तस्य सर्वव्यापकत्वात्

sa iti tathāvidho dharmaḥ kasyacidapi dharmiṇo nāsti yaḥ parameśvareṇa nānuvartyate nādhiṣṭhīyate tasya sarvavyāpakatvāt

7.20.2.3

एवं च

evaṃ ca

7.21.2.1

गतः समाप्तः क्रियादृक्प्रतिरोधकत्वरूपो ऽधिकारो यस्य तद्गताधिकारं नीहारस्य तमसो मलस्य सम्बन्धि वीर्यं सामर्थ्यं यस्य तस्य तथाविधस्य सतः पशोर् बद्धात्मनो ऽनुग्रह एधते वर्धते बहुलीभवति निवृत्ताधिकारायां मलशक्ताव् इति यावत्

gataḥ samāptaḥ kriyādṛkpratirodhakatvarūpo 'dhikāro yasya tadgatādhikāraṃ nīhārasya tamaso malasya sambandhi vīryaṃ sāmarthyaṃ yasya tasya tathāvidhasya sataḥ paśor baddhātmano 'nugraha edhate vardhate bahulībhavati nivṛttādhikārāyāṃ malaśaktāv iti yāvat

7.21.2.2

अन्यस्य तु मलादेः पाशजालस्य यत् कर्मणः परिणामितादेस् तादर्थ्यं तत्प्रयोजकत्वं तस्माद् अनुग्रहो भवति

anyasya tu malādeḥ pāśajālasya yat karmaṇaḥ pariṇāmitādes tādarthyaṃ tatprayojakatvaṃ tasmād anugraho bhavati

Mṛgendraṭīkā