6.3.1.2

कश्चात्र पर इत्याह

kaścātra para ityāha

6.3.1.1

कर्तृकार्ययोः परोऽन्यः प्रस्तुताभिधानः क्षेत्रज्ञो यश् चात्मेत्यर्थः

kartṛkāryayoḥ paro'nyaḥ prastutābhidhānaḥ kṣetrajño yaś cātmetyarthaḥ

6.3.1.2

अत्र चार्वाकच्छायया आत्मनिरासायेदम् आशङ्क्यते

atra cārvākacchāyayā ātmanirāsāyedam āśaṅkyate

6.3.2.1

ननूपलभ्यमानप्रयोजनानां क्षित्यादीनां परार्थत्वमस्तु स त्व् अत्र परः काय एव यस्यारम्भकाश्

kṣityādīnāṃ parārthatvamastu sa tv atra paraḥ kāya eva yasyārambhakāś copayoginaśca

6.3.2.2

तस्मान् न क्षित्यादीनां परार्थत्वेनात्मनामनुमानम्

tasmān na kṣityādīnāṃ parārthatvenātmanāmanumānam

6.4.1.1

देहोऽपि परार्थ एव आचैतन्यात् पृथिव्यादिवदिति तस्याप्य् आन्यार्थ्यं पारार्थ्यं सुतरामुपपद्यते

deho'pi parārtha eva ācaitanyāt pṛthivyādivaditi tasyāpy ānyārthyaṃ pārārthyaṃ sutarāmupapadyate

6.4.1.2

ततश्च देहस्य क्षित्यादीनां च परार्थत्वात्पर आत्मैवात्र युक्त्युपपन्नः

tataśca dehasya kṣityādīnāṃ ca parārthatvātpara ātmaivātra yuktyupapannaḥ

6.4.1.3

ननु देहादन्यत्र यदि चैतन्यं स्यात् स्यादेतदेवम्

nanu dehādanyatra yadi caitanyaṃ syāt syādetadevam

6.4.1.4

पृथ्व्यादिचतुर्भूतविकारके प्राणादिकारणीभूते गर्भादौ संविदुद्भवः किण्वादिद्रव्यविकारे भवशक्त्युत्पत्तिवत्

pṛthvyādicaturbhūtavikārake prāṇādikāraṇībhūte garbhādau saṃvidudbhavaḥ kiṇvādidravyavikāre bhavaśaktyutpattivat

6.4.1.5

तथाहि कृशोऽहं स्थूलोऽहमिति शरीर एवाहंप्रत्ययो दृष्टः न च तद्व्यतिरिक्त आत्मा उपलभ्यते देहेऽस्त्यात्मा इत्यस्य अश्वे विषाणमित्यादिवत् प्रत्यक्षनिराकृतत्वात्

tathāhi kṛśo'haṃ sthūlo'hamiti śarīra evāhaṃpratyayo dṛṣṭaḥ na ca tadvyatirikta ātmā upalabhyate dehe'styātmā ityasya aśve viṣāṇamityādivat pratyakṣanirākṛtatvāt

6.4.1.6

अथ परार्थाश्चक्षुरादयः संघातत्वात् शयनाद्यङ्गवदित्यादिना करणादीनां कर्तृप्रयोज्यत्वादिना वा अनुमानेनात्मा प्रसाध्यते न तद्युक्तं तस्यात्मापलापिनश्चार्वाकान् प्रत्यसिद्धेः

atha parārthāścakṣurādayaḥ saṃghātatvāt śayanādyaṅgavadityādinā karaṇādīnāṃ kartṛprayojyatvādinā vā anumānenātmā prasādhyate na tadyuktaṃ tasyātmāpalāpinaścārvākān pratyasiddheḥ

6.4.1.7

नह्य् एषां प्रत्यक्षाद् अन्यत्किंचित् प्रमाणं सिद्धाव् अपि वा अनुमीयमानस्यात्मनो देवदत्तादिवत्परत्वं प्रसज्यते

nahy eṣāṃ pratyakṣād anyatkiṃcit pramāṇaṃ siddhāv api vā anumīyamānasyātmano devadattādivatparatvaṃ prasajyate

6.4.1.8

यत्किल स्वयं प्रकाशते स एवात्मा तत्प्रकाश्यस्तु पर इति विविक्ततया आत्मपरभावस्य प्रकाशमानस्यैव संकरोऽनवस्थानं च स्यात्

yatkila svayaṃ prakāśate sa evātmā tatprakāśyastu para iti viviktatayā ātmaparabhāvasya prakāśamānasyaiva saṃkaro'navasthānaṃ ca syāt

6.4.1.9

तदुक्तम्

taduktam

6.4.1.9.2

आत्मा यदि भवेन्मेयस्तस्य माता भवेत्परः

ātmā yadi bhavenmeyastasya mātā bhavetparaḥ

6.4.1.9.3

पर आत्मा तदानीं स्यात्स परो यस्तु मीयते

para ātmā tadānīṃ syātsa paro yastu mīyate

6.4.1.10

इति

iti

6.4.1.11

तथा

tathā

6.4.1.11.2

प्रकाशते संविदेका तदन्यत्तु प्रकाश्यते

prakāśate saṃvidekā tadanyattu prakāśyate

6.4.1.11.3

प्रकाश्यं च भवेत्कर्म तच् च कर्त्रा विना कथम्

prakāśyaṃ ca bhavetkarma tac ca kartrā vinā katham

Mṛgendraṭīkā