6.1.2.1

अथेदानीं पाश्चात्यपटलान्तसूचिताभिधानस्यात्मनो लक्षणमुच्यत इति पाटलिकप्राकरणिकौ सम्बन्धौ ज्ञेयौ

athedānīṃ pāścātyapaṭalāntasūcitābhidhānasyātmano lakṣaṇamucyata iti pāṭalikaprākaraṇikau sambandhau jñeyau

6.1.2.2

सौत्रादयस्तु प्राग्वदुन्नेयाः प्रतिपटलमुच्यमाना अतिपौनरुक्त्यमावहन्ति

sautrādayastu prāgvadunneyāḥ pratipaṭalamucyamānā atipaunaruktyamāvahanti

6.1.2.3

विश्वस्य जगतो निमित्तं प्रवर्तनहेतुरात्मा तद्भोगसाधनाय तनुकरणभुवनादीनामुत्पत्तेः

viśvasya jagato nimittaṃ pravartanaheturātmā tadbhogasādhanāya tanukaraṇabhuvanādīnāmutpatteḥ

6.1.2.4

तस्यात्मनो लक्षणमीश्वरोक्त्यनन्तरम् अवसरप्राप्तं कथ्यते

tasyātmano lakṣaṇamīśvaroktyanantaram avasaraprāptaṃ kathyate

6.1.2.5

तच् च यद्यपि

tac ca yadyapi

6.1.2.5.2

तेन स्वभावसिद्धेन भवितव्यं जगत्कृता

tena svabhāvasiddhena bhavitavyaṃ jagatkṛtā

6.1.2.6

इत्यत्र ईश्वरसिद्ध्यनुषङ्गेण

ityatra īśvarasiddhyanuṣaṅgeṇa

6.1.2.7

चैतन्यं दृक्क्रियारूपं तदस्त्यात्मनि सर्वदा

caitanyaṃ dṛkkriyārūpaṃ tadastyātmani sarvadā

6.1.2.7.2

सर्वतश्च यतो मुक्तौ श्रूयते सर्वतोमुखम्

sarvataśca yato muktau śrūyate sarvatomukham

6.1.2.8

इत्यादिनोक्तप्रायं कथितकल्पं तथाप्युद्देशः सोपपत्तिकतत्स्वरूपसंक्षेप उच्यते

ityādinoktaprāyaṃ kathitakalpaṃ tathāpyuddeśaḥ sopapattikatatsvarūpasaṃkṣepa ucyate

6.2.2.1

कार्यत्वं तावत्क्षित्यादेरेव संनिवेशादिमत्त्वेन प्राक् कथितम्

kāryatvaṃ tāvatkṣityādereva saṃniveśādimattvena prāk kathitam

6.2.2.2

तस्य च कर्ता प्रागुक्ताभिर्युक्तिभिरीशः सिद्धः

tasya ca kartā prāguktābhiryuktibhirīśaḥ siddhaḥ

6.2.2.3

तत्तु कार्यं तदुपयोगि वा स्यात् स्वोपयोगि अनुपयोगि अन्योपयोगि वेति चत्वारः पक्षाः

tattu kāryaṃ tadupayogi vā syāt svopayogi anupayogi anyopayogi veti catvāraḥ pakṣāḥ

6.2.2.4

तत्र न तावदीश्वरोपयोगि नहि पृथिव्यादिभिस्तस्य स्वात्मन्यर्थक्रिया काचित्क्रियते नित्यपरिपूर्णस्वरूपत्वात्

tatra na tāvadīśvaropayogi nahi pṛthivyādibhistasya svātmanyarthakriyā kācitkriyate nityaparipūrṇasvarūpatvāt

6.2.2.5

न च तत् क्षित्यादि कार्यं क्षित्याद्यर्थमेव क्रियते तेषामाचैतन्यात् करणीयस्याभावात्

na ca tat kṣityādi kāryaṃ kṣityādyarthameva kriyate teṣāmācaitanyāt karaṇīyasyābhāvāt

6.2.2.6

चेतनस्य हि धर्मादिचतुर्वर्गप्रेप्सोः करणीयं सम्भवति न पटादेः

cetanasya hi dharmādicaturvargaprepsoḥ karaṇīyaṃ sambhavati na paṭādeḥ

6.2.2.7

न चैतत् कार्यमनर्थकं कर्तृगौरवात्

na caitat kāryamanarthakaṃ kartṛgauravāt

6.2.2.8

सामान्येनापि कर्त्रा यत्कार्यं क्रियते तन् नानर्थकं भवति किं पुनः परमेश्वरव्यापारितैर् जगत्कर्तृभिर्ब्रह्मादिभिः

sāmānyenāpi kartrā yatkāryaṃ kriyate tan nānarthakaṃ bhavati kiṃ punaḥ parameśvaravyāpāritair jagatkartṛbhirbrahmādibhiḥ

6.2.2.9

तत्कार्यकरणे च न प्रयोजनं प्राक् प्रदर्शितम्

tatkāryakaraṇe ca na prayojanaṃ prāk pradarśitam

6.3.1.1

तत् क्षित्यादि कार्यम्

tat kṣityādi kāryam

Mṛgendraṭīkā