4.1.2.6

इति

iti

4.1.2.7

अथ प्रथमतः परमेश्वरः किं करोतीत्याह

atha prathamataḥ parameśvaraḥ kiṃ karotītyāha

4.2.2.1

तत्रेत्य् एवं स्थिते सति इत्यर्थः

tatrety evaṃ sthite sati ityarthaḥ

4.2.2.2

एकस्या एव शक्तेर् वामादिकृत्यवशाद् वामादिभेदभिन्नत्वम् इत्युक्तम्

ekasyā eva śakter vāmādikṛtyavaśād vāmādibhedabhinnatvam ityuktam

4.2.2.3

सा च शक्तिः सर्वज्ञानक्रियारूपा शिववत् सर्वाणूनां विद्यत एव तेषां चानाद्यविद्यारुद्धत्वाच् छिवानुग्रहं विना न तत्समाना भवतीति प्रक्षीणकार्ममायीयबन्धानां विज्ञानकेवलानाम् अञ्जनपरिपाकाद्यनुसारेण तत्पदयोग्यानाम् अष्टकं मन्त्रकोटिसप्तकपरिवारं वामादिशक्तिनवकयुक्तं च करोति

sā ca śaktiḥ sarvajñānakriyārūpā śivavat sarvāṇūnāṃ vidyata eva teṣāṃ cānādyavidyāruddhatvāc chivānugrahaṃ vinā na tatsamānā bhavatīti prakṣīṇakārmamāyīyabandhānāṃ vijñānakevalānām añjanaparipākādyanusāreṇa tatpadayogyānām aṣṭakaṃ mantrakoṭisaptakaparivāraṃ vāmādiśaktinavakayuktaṃ ca karoti

4.2.2.4

अन्येषामपि सप्तकोटिसंख्यातानां मन्त्राणाम् अनन्तेशादय एवाष्टाव् ईशितार इति वक्तुमारभते

anyeṣāmapi saptakoṭisaṃkhyātānāṃ mantrāṇām ananteśādaya evāṣṭāv īśitāra iti vaktumārabhate

4.4.1.1

राजानो लोकेशा इन्द्रादयः तेषां राजानः शतरुद्राः तदीश्वराणां मण्डलिप्रभृतीनामप्येत ईश्वराः प्रभवः विद्यामहेश्वरा इति यावत्

rājāno lokeśā indrādayaḥ teṣāṃ rājānaḥ śatarudrāḥ tadīśvarāṇāṃ maṇḍaliprabhṛtīnāmapyeta īśvarāḥ prabhavaḥ vidyāmaheśvarā iti yāvat

4.4.1.2

एते च

ete ca

4.4.2.1

अधिकारमलांशावशेषात् किंचिदनवाप्तपरमेश्वरसाम्या इत्यस्यैते प्रेर्याः

adhikāramalāṃśāvaśeṣāt kiṃcidanavāptaparameśvarasāmyā ityasyaite preryāḥ

4.4.2.2

अथैषामष्टानामपि सर्वज्ञत्वसर्वकर्तृत्वसम्भवात् किंस्विद् अभिन्नरूपत्वमुत कश्चिद्विशेष इत्याह

athaiṣāmaṣṭānāmapi sarvajñatvasarvakartṛtvasambhavāt kiṃsvid abhinnarūpatvamuta kaścidviśeṣa ityāha

4.5.2.1

यद्यपि सर्वे सर्वार्थदृक्क्रियाः तथाप्येकैकस्य स्वस्वाधोवर्तिनो नियोज्या इति प्रेर्यतालक्षणमलांशावशेषाद् अधोऽवस्थितानाम् एषाम् ऊर्ध्वस्थमवेक्ष्य कलया कर्तृत्वस्य न्यूनत्वमिति परस्परविशेषः

yadyapi sarve sarvārthadṛkkriyāḥ tathāpyekaikasya svasvādhovartino niyojyā iti preryatālakṣaṇamalāṃśāvaśeṣād adho'vasthitānām eṣām ūrdhvasthamavekṣya kalayā kartṛtvasya nyūnatvamiti parasparaviśeṣaḥ

4.5.2.2

तदुक्तम्

taduktam

4.5.2.2.2

यो हि यस्माद्गुणोत्कृष्टः स तस्माद् ऊर्ध्वम् इष्यते

yo hi yasmādguṇotkṛṣṭaḥ sa tasmād ūrdhvam iṣyate

4.5.2.2.3

इति

iti

4.5.2.3

न केवलमेत एव विशिष्यन्ते यावत् तदधोवर्तिनो मन्त्रा अप्येवमेव परस्परविशेषभाजः

na kevalameta eva viśiṣyante yāvat tadadhovartino mantrā apyevameva parasparaviśeṣabhājaḥ

4.5.2.4

तानेव मन्त्रान् विशिनष्टि

tāneva mantrān viśinaṣṭi

4.6.2.1

ते च मन्त्राः परापरमन्त्रेश्वरव्यक्तया शिवशक्त्या व्यापारिता योग्यतानुरूप्येण कदाचित्केषांचिदनुग्रहं कुर्वन्ति न तु योग्यतानपेक्षम् अतिप्रसङ्गात्

te ca mantrāḥ parāparamantreśvaravyaktayā śivaśaktyā vyāpāritā yogyatānurūpyeṇa kadācitkeṣāṃcidanugrahaṃ kurvanti na tu yogyatānapekṣam atiprasaṅgāt

4.7.2.1

तेषां सप्तकोटिसंख्यातानां मन्त्राणामर्धं प्रयोक्तॄणाम् अनुग्रहीतॄणां देहं शरीरम् आश्रयत्वेनापेक्षमाणम् ईश्वरमपेक्षत इति तत्सापेक्षम् आचार्याधिकरणेश्वरापेक्षम् अखिले मायीयेऽध्वनि स्वमधिकारम् अनुग्राह्यानुग्रहलक्षणं निर्वर्त्य स्थितिकालस्यान्ते मायीयस्याध्वनोऽप्युपरमसमये सेश्वरमिति मन्त्रेश्वरैः सहितं शिवसायुज्यं गच्छति

teṣāṃ saptakoṭisaṃkhyātānāṃ mantrāṇāmardhaṃ prayoktṝṇām anugrahītṝṇāṃ dehaṃ śarīram āśrayatvenāpekṣamāṇam īśvaramapekṣata iti tatsāpekṣam ācāryādhikaraṇeśvarāpekṣam akhile māyīye'dhvani svamadhikāram anugrāhyānugrahalakṣaṇaṃ nirvartya sthitikālasyānte māyīyasyādhvano'pyuparamasamaye seśvaramiti mantreśvaraiḥ sahitaṃ śivasāyujyaṃ gacchati

4.7.2.2

अपरस्यार्धस्य का वार्त्तेत्याह

aparasyārdhasya kā vārttetyāha

4.8.2.1

अन्यद् अपरम् अर्धमीशेष्टमिति यत्र यत्र परमेश्वरस्यानुग्रहेच्छा तत्र तत्र तदिच्छयैव विनाधिकरणेनेत्य् आचार्यलक्षणम् अधिकरणम् अनपेक्ष्यैव प्रधाना चासौ विकृतिश्चेति प्रधानविकृतिः शुद्धविद्या अस्या अधः सर्वत्र मायीये चाध्वनि स्वमधिकारं कृत्वा स्वस्याध्वनोऽनुग्रहमार्गस्य संहृतौ समाप्तौ अपैति अपवृज्यते

anyad aparam ardhamīśeṣṭamiti yatra yatra parameśvarasyānugrahecchā tatra tatra tadicchayaiva vinādhikaraṇenety ācāryalakṣaṇam adhikaraṇam anapekṣyaiva pradhānā cāsau vikṛtiśceti pradhānavikṛtiḥ śuddhavidyā asyā adhaḥ sarvatra māyīye cādhvani svamadhikāraṃ kṛtvā svasyādhvano'nugrahamārgasya saṃhṛtau samāptau apaiti apavṛjyate

Mṛgendraṭīkā