3.6.1.15

न च कर्मापेक्षितयेश्वरस्य स्वातन्त्र्यहानिर् इत्याशङ्कनीयं करणापेक्षया कर्तुः स्वातन्त्र्यव्याघातादर्शनात् भाण्डागारिकापेक्षस्य राज्ञः प्रसादादिदानवत्

na ca karmāpekṣitayeśvarasya svātantryahānir ityāśaṅkanīyaṃ karaṇāpekṣayā kartuḥ svātantryavyāghātādarśanāt bhāṇḍāgārikāpekṣasya rājñaḥ prasādādidānavat

3.6.1.16

यदुक्तं सिद्धगुरुभिः

yaduktaṃ siddhagurubhiḥ

3.6.1.17

स्वतन्त्रान्याप्रयोज्यत्वं करणादिप्रयोक्तृता

svatantrānyāprayojyatvaṃ karaṇādiprayoktṛtā

3.6.1.17.2

कर्तुः स्वातन्त्र्यमेतद्धि न कर्माद्यनपेक्षिता

kartuḥ svātantryametaddhi na karmādyanapekṣitā

3.6.1.18

इति

iti

3.6.1.19

न चाभुक्तस्य कर्मणः क्षयो भवति

na cābhuktasya karmaṇaḥ kṣayo bhavati

3.6.1.20

तत्तद्योनिशरीरोपभोगभुक्तविचित्रकर्मक्षयतस् तत्साम्याद् वा अत्युत्कटमलपरिपाकवशप्रवृत्तशक्तिपातापसारितमलस्यावाप्तानुग्रहस्य जन्तोर् निरस्तसमस्तपाशत्वाद् आविर्भूतसर्वार्थतत्त्वकर्तृकस्य मुक्तात्मनः संसार्यताहेतोः पशुत्वस्याभावाच् छिवस्वरूप एव भगवान् भवति न तु पशोरिवास्य कुत्सितभवभोगोपभोगहेतुर् भवतीति भावः

tattadyoniśarīropabhogabhuktavicitrakarmakṣayatas tatsāmyād vā atyutkaṭamalaparipākavaśapravṛttaśaktipātāpasāritamalasyāvāptānugrahasya jantor nirastasamastapāśatvād āvirbhūtasarvārthatattvakartṛkasya muktātmanaḥ saṃsāryatāhetoḥ paśutvasyābhāvāc chivasvarūpa eva bhagavān bhavati na tu paśorivāsya kutsitabhavabhogopabhogahetur bhavatīti bhāvaḥ

3.6.1.21

पुनर् अपीश्वरकर्तृकत्वम् एव जगतो घटयितुम् अनुमानं प्रतिसमाधातुम् आक्षिपति

punar apīśvarakartṛkatvam eva jagato ghaṭayitum anumānaṃ pratisamādhātum ākṣipati

3.6.2.1

नन्व् अस्य स्थितिजन्मादेः कार्यस्याविनाभावलक्षणसम्बन्धो यदि कदाचिज् जगत्कर्त्रा सह केनचिदपि गृहीतः स्यात् तदैतद् अनुमानं सिध्येत् सम्बन्धस्यैव तु अग्रहणात् कथं नास्य बाधेति यदि कस्यचिन् मतं स्यात् तदिदम् अप्यसौ प्रत्यनुयोज्य इत्याह

nanv asya sthitijanmādeḥ kāryasyāvinābhāvalakṣaṇasambandho yadi kadācij jagatkartrā saha kenacidapi gṛhītaḥ syāt tadaitad anumānaṃ sidhyet sambandhasyaiva tu agrahaṇāt kathaṃ nāsya bādheti yadi kasyacin mataṃ syāt tadidam apyasau pratyanuyojya ityāha

3.7.1.1

सैषा बाधा सर्वस्याप्य् अनुमानवादिनः प्रसक्ता

saiṣā bādhā sarvasyāpy anumānavādinaḥ prasaktā

3.7.1.2

तथा हि महानसादिगतानां विशिष्टदेशकालाकाराणाम् एव धूमाग्निव्यक्तीनां सम्बन्धग्रहणे धूममात्राच् च पर्वतादौ वह्निमात्रानुमानम् इत्यगृहीतसम्बन्धैव धूमव्यक्तिः कथं तथाविधवह्निव्यक्तिं गमयेदिति सम्बन्धग्रहपर्यनुयोगः समानः

tathā hi mahānasādigatānāṃ viśiṣṭadeśakālākārāṇām eva dhūmāgnivyaktīnāṃ sambandhagrahaṇe dhūmamātrāc ca parvatādau vahnimātrānumānam ityagṛhītasambandhaiva dhūmavyaktiḥ kathaṃ tathāvidhavahnivyaktiṃ gamayediti sambandhagrahaparyanuyogaḥ samānaḥ

3.7.1.3

ततश्च

tataśca

3.7.1.3.2

यत्र स्याद् उभयोर्दोषः परिहारश्च वा समः

yatra syād ubhayordoṣaḥ parihāraśca vā samaḥ

3.7.1.3.3

नैकः पर्यनुयोक्तव्यस् तादृगर्थविनिश्चये

naikaḥ paryanuyoktavyas tādṛgarthaviniścaye

3.7.1.4

इति नैतद् अस्माकमेव चोद्यम्

iti naitad asmākameva codyam

3.7.1.5

अथ धूममात्रस्यैव वह्निमात्राविनाभावलक्षणः सम्बन्धो गृहीतः तद् इहापि कार्यमात्रात् कर्तृमात्रानुमानमदुष्टम्

atha dhūmamātrasyaiva vahnimātrāvinābhāvalakṣaṇaḥ sambandho gṛhītaḥ tad ihāpi kāryamātrāt kartṛmātrānumānamaduṣṭam

3.7.1.6

अन्यथा सर्वानुमानोच्छेद एव स्यात्

anyathā sarvānumānoccheda eva syāt

3.7.1.7

तदुक्तम्

taduktam

3.7.1.7.3

प्रवृत्तिरनुमानस्य तदभावस् तदन्यथा

pravṛttiranumānasya tadabhāvas tadanyathā

3.7.1.8

इति

iti

Mṛgendraṭīkā