3.1.2.7

तथा हि शुक्रशोणितकललाद्युपादानात् दिह उपचये इति धात्वर्थगत्या प्रतिमासोपचीयमानो गर्भस्थो देहः प्रतीयते इति कथम् एष कार्यत्वम्

tathā hi śukraśoṇitakalalādyupādānāt diha upacaye iti dhātvarthagatyā pratimāsopacīyamāno garbhastho dehaḥ pratīyate iti katham eṣa kāryatvam

3.1.2.8

किं च संनिवेशविशेषवत्त्वाद् विनश्वरत्वाच् च देहादेः कार्यत्वम् अपह्नोतुम् अशक्यम्

kiṃ ca saṃniveśaviśeṣavattvād vinaśvaratvāc ca dehādeḥ kāryatvam apahnotum aśakyam

3.1.2.9

यद् यत् संनिवेशविशेषवद् विनश्वरं तत् तत् कार्यं यथा घटादि

yad yat saṃniveśaviśeṣavad vinaśvaraṃ tat tat kāryaṃ yathā ghaṭādi

3.1.2.10

तथा चैते देहादयः पदार्थाः तस्माद् एतेऽपि कार्याः

tathā caite dehādayaḥ padārthāḥ tasmād ete'pi kāryāḥ

3.1.2.11

एवं च सति देहादि वस्तुजातं धर्मि बुद्धिमत्कर्तृपूर्वकम् इति साध्यो धर्मः कार्यत्वात्

evaṃ ca sati dehādi vastujātaṃ dharmi buddhimatkartṛpūrvakam iti sādhyo dharmaḥ kāryatvāt

3.1.2.12

यद् यत् कार्यं तत् तद् बुद्धिमत्कर्तृपूर्वकं दृष्टं यथा रथादि

yad yat kāryaṃ tat tad buddhimatkartṛpūrvakaṃ dṛṣṭaṃ yathā rathādi

3.1.2.13

यत् तु नैवंविधं न तत् कार्यं यथात्मादि

yat tu naivaṃvidhaṃ na tat kāryaṃ yathātmādi

3.1.2.14

ननु घुणाक्षरे कार्ये ऽपि न बुद्धिमत्कर्तृपूर्वकत्वम् अस्तीत्य् अनैकान्तिकः कार्यत्वहेतुः

nanu ghuṇākṣare kārye 'pi na buddhimatkartṛpūrvakatvam astīty anaikāntikaḥ kāryatvahetuḥ

3.1.2.15

नैवं तत्र कार्यताया एवानन्वयात्

naivaṃ tatra kāryatāyā evānanvayāt

3.1.2.16

यथेष्टसंचारमात्र एव किल घुणस्य कर्तृता ननु विशिष्टसंनिवेशाक्षरनिर्मितौ

yatheṣṭasaṃcāramātra eva kila ghuṇasya kartṛtā nanu viśiṣṭasaṃniveśākṣaranirmitau

3.1.2.17

स तु संनिवेशस् तथा अन्यथास्य परिसर्पतः स्वभावत एवोपपद्यते

sa tu saṃniveśas tathā anyathāsya parisarpataḥ svabhāvata evopapadyate

3.1.2.18

ननु तद्भावे भावात् तदभावे चाभावात् घुणकर्तृकम् एवाक्षरम्

nanu tadbhāve bhāvāt tadabhāve cābhāvāt ghuṇakartṛkam evākṣaram

3.1.2.19

यद्येवं तत् तथाचारित्वे भावात् अतथाचारित्वे चाक्षरस्यानभिव्यक्तेर् अव्यवधानेन घुणाक्षरस्य बुद्धिमत्कर्तृपूर्वकत्वम् अस्तीति कुतः कार्यत्वहेतोर् अनैकान्तिकत्वम्

yadyevaṃ tat tathācāritve bhāvāt atathācāritve cākṣarasyānabhivyakter avyavadhānena ghuṇākṣarasya buddhimatkartṛpūrvakatvam astīti kutaḥ kāryatvahetor anaikāntikatvam

3.1.2.20

न चायम् अकृष्टजातैः शाल्यादिभिर् वनद्रुमादिभिर् वानैकान्तिकः तेषु कर्त्रभावस्यानिश्चयात् तेषां च पक्षीभूतत्वात्

na cāyam akṛṣṭajātaiḥ śālyādibhir vanadrumādibhir vānaikāntikaḥ teṣu kartrabhāvasyāniścayāt teṣāṃ ca pakṣībhūtatvāt

3.1.2.21

नन्वसिद्धव्याप्तिकस्य पक्षीकरणमात्रेण यदि हेत्वाभासानां निरासस्तर्हि न केचन हेतवो हेत्वाभासाः

nanvasiddhavyāptikasya pakṣīkaraṇamātreṇa yadi hetvābhāsānāṃ nirāsastarhi na kecana hetavo hetvābhāsāḥ

3.1.2.22

भवेद् एतद् यद्ययं कार्यत्वहेतुर् असिद्धव्याप्तिकः स्यात्

bhaved etad yadyayaṃ kāryatvahetur asiddhavyāptikaḥ syāt

3.1.2.23

यावता दृष्टान्तीकृतदृष्टकर्तृकघटादिव्यतिरिक्तास् त्रैलोक्योदरवर्तिनस् तनुकरणभुवनादयो भावा धर्मिणः कर्तृपूर्वकाः कार्यत्वाद् उपलभ्यमानकर्तृकघटादिवद् इत्यनुमाने क्रियमाणे किम् अन्यद् अवशिष्यते यत्र कार्यत्वस्य व्याप्तिर्न सिद्धा स्यात्

yāvatā dṛṣṭāntīkṛtadṛṣṭakartṛkaghaṭādivyatiriktās trailokyodaravartinas tanukaraṇabhuvanādayo bhāvā dharmiṇaḥ kartṛpūrvakāḥ kāryatvād upalabhyamānakartṛkaghaṭādivad ityanumāne kriyamāṇe kim anyad avaśiṣyate yatra kāryatvasya vyāptirna siddhā syāt

3.1.2.24

ननु चात्रानुमाने य एव घटादिर् दृष्टान्ते धर्मी स दृष्टकर्तृकत्वान् न तावत् सिषाधीयषितेश्वरनिर्वर्त्यः तस्य तु कुम्भकारकार्यत्वेनेशस्यासर्वकर्तृत्वम् अथेश्वरकर्तृत्वं दृष्टान्तधर्मिणो घटादेरिष्टं तत्साध्यभ्रष्टो दृष्टान्तः

nanu cātrānumāne ya eva ghaṭādir dṛṣṭānte dharmī sa dṛṣṭakartṛkatvān na tāvat siṣādhīyaṣiteśvaranirvartyaḥ tasya tu kumbhakārakāryatveneśasyāsarvakartṛtvam atheśvarakartṛtvaṃ dṛṣṭāntadharmiṇo ghaṭāderiṣṭaṃ tatsādhyabhraṣṭo dṛṣṭāntaḥ

3.1.2.25

न हि घटादिकम् अर्थं कुलालाद्यन्वयव्यतिरेकानुविधायिनम् ईश्वरकर्तृकत्वेन कश्चिद् अप्यवैति

na hi ghaṭādikam arthaṃ kulālādyanvayavyatirekānuvidhāyinam īśvarakartṛkatvena kaścid apyavaiti

3.1.2.26

विरुद्धश्चायं हेतुः यादृशो हि घटादेः कर्ता कुलालादिः क्लेशादिभाग् अनीशो विनश्वरश्च तादृक् जगतोऽपि कर्ता प्राप्नोति

viruddhaścāyaṃ hetuḥ yādṛśo hi ghaṭādeḥ kartā kulālādiḥ kleśādibhāg anīśo vinaśvaraśca tādṛk jagato'pi kartā prāpnoti

Mṛgendraṭīkā