2.17.1.21

यद् आहुः लोहपञ्जरविच्छेदात् प्लवते ऽलाबुकं यथा

yad āhuḥ lohapañjaravicchedāt plavate 'lābukaṃ yathā

2.17.1.22

आरोहति तथा मोक्षं जीवो मोहादिसंक्षयात्

ārohati tathā mokṣaṃ jīvo mohādisaṃkṣayāt

2.17.1.23

नित्यबोधसुखाद्यैश् च धर्मैर् युक्तः स तिष्ठति इति

nityabodhasukhādyaiś ca dharmair yuktaḥ sa tiṣṭhati iti

2.17.1.24

एते च सप्त पदार्थाः स्याद्वादानुगताः

ete ca sapta padārthāḥ syādvādānugatāḥ

2.17.1.25

तथा हि देहग्रहणात् पूर्वं जीवः किम् अस्ति उत नेति यः पर्यनुयुङ्क्ते तं प्रत्यनेकान्तवादो ऽभ्युपगन्तव्यम्

tathā hi dehagrahaṇāt pūrvaṃ jīvaḥ kim asti uta neti yaḥ paryanuyuṅkte taṃ pratyanekāntavādo 'bhyupagantavyam

2.17.1.26

स्याद् अस्ति स्यान् नास्ति स्याद् अस्ति च नास्ति च स्याद् अवक्तव्यं स्याद् अस्ति चावक्तव्यं स्यान् नास्ति चावक्तव्यं च स्याद् अस्ति च नास्ति चावक्तव्यं चेति

syād asti syān nāsti syād asti ca nāsti ca syād avaktavyaṃ syād asti cāvaktavyaṃ syān nāsti cāvaktavyaṃ ca syād asti ca nāsti cāvaktavyaṃ ceti

2.17.1.27

अत्र हि यद्यत् पर्यनुयोज्यं तत्तत् सदसत् तथा समाधेयम्

atra hi yadyat paryanuyojyaṃ tattat sadasat tathā samādheyam

2.17.1.28

तत्र वाच्यतयावाच्यतयापि च विरोधहानिस् तु घटनीयेति

tatra vācyatayāvācyatayāpi ca virodhahānis tu ghaṭanīyeti

2.17.1.29

सप्तभङ्ग्यमोघब्रह्मास्त्रवताम् अजेयम् इह किं तत्

saptabhaṅgyamoghabrahmāstravatām ajeyam iha kiṃ tat

2.17.1.30

यत् स्याद् अस्ति स्यान् नास्ति स्याद् इति पुद्गलिभिर् भ्राम्यते जगत् सर्वम् इति

yat syād asti syān nāsti syād iti pudgalibhir bhrāmyate jagat sarvam iti

2.17.1.31

ननु चानेकान्तवादिना तावद् एकान्तानभ्युपगमान् नियमेनानेकान्तवादो ऽभ्युपगन्तव्यः तथा च स्वसिद्धान्त एवैकान्त इति कुतः सर्वत्र सप्तभङ्गी नैष दोषः अनेकान्तवादे ऽप्य् एकान्तानभ्युपगमात् यतः स्याद् अनेकान्तः स्याद् एकान्तः स्याद् अनेकान्तश् चैकान्तश् च स्याद् अवक्तव्यः स्याद् अनेकान्तश् चावक्तव्यश् च स्याद् एकान्तश् चावक्तव्यश् च स्याद् एकान्तश् चानेकान्तश् चावक्तव्यश् चेति

nanu cānekāntavādinā tāvad ekāntānabhyupagamān niyamenānekāntavādo 'bhyupagantavyaḥ tathā ca svasiddhānta evaikānta iti kutaḥ sarvatra saptabhaṅgī naiṣa doṣaḥ anekāntavāde 'py ekāntānabhyupagamāt yataḥ syād anekāntaḥ syād ekāntaḥ syād anekāntaś caikāntaś ca syād avaktavyaḥ syād anekāntaś cāvaktavyaś ca syād ekāntaś cāvaktavyaś ca syād ekāntaś cānekāntaś cāvaktavyaś ceti

2.17.1.32

तद् एतल् लेशतो दूषयितुम् आह

tad etal leśato dūṣayitum āha

2.17.2.1

स्याद् अस्ति स्यान् नास्ति चेति यद् उक्तं तद् असंगतम्

syād asti syān nāsti ceti yad uktaṃ tad asaṃgatam

2.17.2.2

न हि यद्यद् एव वस्तु अर्थक्रियाकारितया सत्त्वेनावगम्यते तत् तदानीम् एवासत्त्वेनैकान्ततः कश्चिद् अप्य् अवैति

na hi yadyad eva vastu arthakriyākāritayā sattvenāvagamyate tat tadānīm evāsattvenaikāntataḥ kaścid apy avaiti

2.17.2.3

कः किलानुद्भ्रान्तमतिः पुरःप्रस्फुरद्रूपे सद् इति प्रत्ययकारिणि घटादौ नायम् अस्तीति बुद्धिं कुर्याद् असति च तस्मिन् प्रख्योपाख्याविरहिणि सत्तां निश्चिनुयात् विधिनिषेधरूपयोर् भावाभावयोः परस्परपरिहारेणैवात्मलाभात्

kaḥ kilānudbhrāntamatiḥ puraḥprasphuradrūpe sad iti pratyayakāriṇi ghaṭādau nāyam astīti buddhiṃ kuryād asati ca tasmin prakhyopākhyāvirahiṇi sattāṃ niścinuyāt vidhiniṣedharūpayor bhāvābhāvayoḥ parasparaparihāreṇaivātmalābhāt

2.17.2.4

अभावो हि तदसंभवलब्धजन्मापि यदि तेनैव भावेन सहितः स्यात् तदानीम् अभाव एव न स्यात् तदुपमर्दनेनैव तस्य स्वरूपसिद्धेः

abhāvo hi tadasaṃbhavalabdhajanmāpi yadi tenaiva bhāvena sahitaḥ syāt tadānīm abhāva eva na syāt tadupamardanenaiva tasya svarūpasiddheḥ

2.17.2.5

एवं भावो ऽपि यदि स्वप्रतिपक्षेणाभावेनाव्यतिरिक्तो भवेत् तर्हि भाव एव न भवेत्

evaṃ bhāvo 'pi yadi svapratipakṣeṇābhāvenāvyatirikto bhavet tarhi bhāva eva na bhavet

2.17.2.6

ननु घटरूपेण स्वात्मनास्ति घटः परात्मना पटरूपेण नास्तीति सदसत्त्वम् उक्तम्

nanu ghaṭarūpeṇa svātmanāsti ghaṭaḥ parātmanā paṭarūpeṇa nāstīti sadasattvam uktam

2.17.2.7

न तु तद् युक्तम्

na tu tad yuktam

2.17.2.8

किं किलैतावता प्रतिपादितं स्यात् घटः पटात्मना न भवति घटे वा पटो नास्ति

kiṃ kilaitāvatā pratipāditaṃ syāt ghaṭaḥ paṭātmanā na bhavati ghaṭe vā paṭo nāsti

Mṛgendraṭīkā