2.17.1.1

तत्र तावत् जीवपदार्थस् तत्तन्त्ररीत्या जीवास्तिकायसंज्ञया परिभाषितः

tatra tāvat jīvapadārthas tattantrarītyā jīvāstikāyasaṃjñayā paribhāṣitaḥ

2.17.1.2

त्रिविधश् चासौ अनादिसिद्धमुक्तबद्धभेदात्

trividhaś cāsau anādisiddhamuktabaddhabhedāt

2.17.1.3

अत्रानादिसिद्धो ऽर्हन् जीवास्तिकायाख्यः व्यपेतमोहादिबन्धो मुक्तः तदावृतस् तु बद्धः

atrānādisiddho 'rhan jīvāstikāyākhyaḥ vyapetamohādibandho muktaḥ tadāvṛtas tu baddhaḥ

2.17.1.4

अजीवपदार्थो ऽपि पुद्गलाकाशधर्माधर्मास्तिकायैश् चतुर्भेदैर् भिन्नः

ajīvapadārtho 'pi pudgalākāśadharmādharmāstikāyaiś caturbhedair bhinnaḥ

2.17.1.5

अत्रापि पृथिव्यादिमहाभूतानि चत्वारि तृणगुल्मादिलतादिरूपं स्थावरं जरायुजाण्डजस्वेदजोद्भिज्जभेदभिन्नं जङ्गमं चेति षट्प्रकारो ऽयं पुद्गलास्तिकायः

atrāpi pṛthivyādimahābhūtāni catvāri tṛṇagulmādilatādirūpaṃ sthāvaraṃ jarāyujāṇḍajasvedajodbhijjabhedabhinnaṃ jaṅgamaṃ ceti ṣaṭprakāro 'yaṃ pudgalāstikāyaḥ

2.17.1.6

आकाशास्तिकायो द्विरूपः लोकाकाशास्तिकायो ऽलोकाकाशास्तिकायश् चेति

ākāśāstikāyo dvirūpaḥ lokākāśāstikāyo 'lokākāśāstikāyaś ceti

2.17.1.7

लोकानाम् अन्तराकाशं लोकाकाशम् इति स्मृतम्

lokānām antarākāśaṃ lokākāśam iti smṛtam

2.17.1.8

अलोकाकाशास्तिकायो बहिस् तेषां स कीर्तितः

alokākāśāstikāyo bahis teṣāṃ sa kīrtitaḥ

2.17.1.9

धर्मास्तिकायः पुद्गलास्तिकायाद् अन्यो ऽभ्युदयहेतुः

dharmāstikāyaḥ pudgalāstikāyād anyo 'bhyudayahetuḥ

2.17.1.10

अधर्मास्तिकायो ऽपि तत्प्रतिबन्धकृद् इत्य् अयम् असाव् अजीवपदार्थश् चतुष्प्रकारः

adharmāstikāyo 'pi tatpratibandhakṛd ity ayam asāv ajīvapadārthaś catuṣprakāraḥ

2.17.1.11

आस्रवश् चक्षुरादीन्द्रियपञ्चकस्य यथास्वं प्रवृत्तिः

āsravaś cakṣurādīndriyapañcakasya yathāsvaṃ pravṛttiḥ

2.17.1.12

तथा चाहुः वृत्तिः पञ्चविकल्पा ध्रुवाध्रुवा चक्षुरादिवर्गस्य

tathā cāhuḥ vṛttiḥ pañcavikalpā dhruvādhruvā cakṣurādivargasya

2.17.1.13

यैषा स्रवत्य् अजस्रं यतस् ततो ऽसाव् इहास्रवः प्रोक्तः इति

yaiṣā sravaty ajasraṃ yatas tato 'sāv ihāsravaḥ proktaḥ iti

2.17.1.14

इन्द्रियसंयमलब्धप्रतिष्ठं ध्यानम् आस्रवनिरोधात्मकत्वात् संवृणोत्य् आस्रवम् इति संवरः

indriyasaṃyamalabdhapratiṣṭhaṃ dhyānam āsravanirodhātmakatvāt saṃvṛṇoty āsravam iti saṃvaraḥ

2.17.1.15

तप्तशिलाशयनकेशोल्लुञ्चनादितपःसंचयनिर्जीर्णवीर्यं कर्म निर्जरशब्देनोच्यते

taptaśilāśayanakeśolluñcanāditapaḥsaṃcayanirjīrṇavīryaṃ karma nirjaraśabdenocyate

2.17.1.16

नानानिरयसंसरणकारणं मोहादिर् अष्टविधो गणः स्वातन्त्र्यविघातहेतुत्वात् बन्धः

nānānirayasaṃsaraṇakāraṇaṃ mohādir aṣṭavidho gaṇaḥ svātantryavighātahetutvāt bandhaḥ

2.17.1.17

उक्तं च मोहादिको गणश् चैष बन्धो जीवस्य कल्पितः

uktaṃ ca mohādiko gaṇaś caiṣa bandho jīvasya kalpitaḥ

2.17.1.18

लोहपञ्जरसम्बद्धं यथा क्षिप्तं जलाशये

lohapañjarasambaddhaṃ yathā kṣiptaṃ jalāśaye

2.17.1.19

अलाबुकम् अधो याति तद्वज् जीवः सबन्धन इति

alābukam adho yāti tadvaj jīvaḥ sabandhana iti

2.17.1.20

प्रक्षीणसर्वावरणत्वात् स्वातन्त्र्यसम्प्राप्तौ ऊर्ध्वपदासादनं मोक्षः

prakṣīṇasarvāvaraṇatvāt svātantryasamprāptau ūrdhvapadāsādanaṃ mokṣaḥ

Mṛgendraṭīkā