2.14.2.12.2

तदतद्रूपिणो भावास् तदतद्रूपहेतुजाः इति

tadatadrūpiṇo bhāvās tadatadrūpahetujāḥ iti

2.14.2.13

ततश् च विरुद्धयोर् अन्योन्याभिभवेनैवात्मलाभाद् भावाभावयोर् इवैकस्मिन् काले चेतनाचेतनस्वभावयोः परमात्मनि अवस्थानं नोपपद्यते

tataś ca viruddhayor anyonyābhibhavenaivātmalābhād bhāvābhāvayor ivaikasmin kāle cetanācetanasvabhāvayoḥ paramātmani avasthānaṃ nopapadyate

2.14.2.14

यथाह तत्रभवान् खेटकनन्दनः

yathāha tatrabhavān kheṭakanandanaḥ

2.14.2.14.2

विरुद्धाव् एककालस्थौ धर्माव् एकाश्रयं गतौ

viruddhāv ekakālasthau dharmāv ekāśrayaṃ gatau

2.14.2.15

इतरेतरनाशात् तौ कुरुतो लोपम् आत्मनः इति

itaretaranāśāt tau kuruto lopam ātmanaḥ iti

2.14.2.16

न चास्यानङ्गत्वात् केनचिद् अङ्गेन चेतनत्वं केनचिच् चाचेतनत्वं युक्तं साङ्गत्वाभ्युपगमे तु कुसूलादिवत् कार्यत्वात् परमकारणताहानिः

na cāsyānaṅgatvāt kenacid aṅgena cetanatvaṃ kenacic cācetanatvaṃ yuktaṃ sāṅgatvābhyupagame tu kusūlādivat kāryatvāt paramakāraṇatāhāniḥ

2.14.2.17

यथा किंच यद् यद् उपादानकारणं तत् तद् अचेतनं यथा मृदादि अचेतनश् चायं तत्तद् अचेतनं परमात्मोपादानकारणत्वात् चेतनत्वे नास्योपादानकारणत्वम्

yathā kiṃca yad yad upādānakāraṇaṃ tat tad acetanaṃ yathā mṛdādi acetanaś cāyaṃ tattad acetanaṃ paramātmopādānakāraṇatvāt cetanatve nāsyopādānakāraṇatvam

2.14.2.18

अस्त्व् अचेतनः को दोष इति चेत् चेतनानां कारणं स्वयम् अचेतन इति विचित्रेयम् उक्तिः

astv acetanaḥ ko doṣa iti cet cetanānāṃ kāraṇaṃ svayam acetana iti vicitreyam uktiḥ

2.14.2.19

आचैतन्याभ्युपगमे चास्य बुद्धिमत्कर्त्रनधिष्ठितस्य मृत्पिण्डादेर् इव न स्वकार्यजनने सामर्थ्यम्

ācaitanyābhyupagame cāsya buddhimatkartranadhiṣṭhitasya mṛtpiṇḍāder iva na svakāryajanane sāmarthyam

2.14.2.20

ये ऽपि च ग्राहकत्वेन स्वसंवेदनसिद्धा आत्मानो भोक्तारस् तत उत्पन्ना इत्य् उच्यन्ते ते ऽप्य् उत्पाद्यत्वात् घटादिवद् अचेतनाः प्रसज्यन्त इत्य् अनेकदोषाश्रयस्य परमात्माद्वैतस्यानुपपत्तिः

ye 'pi ca grāhakatvena svasaṃvedanasiddhā ātmāno bhoktāras tata utpannā ity ucyante te 'py utpādyatvāt ghaṭādivad acetanāḥ prasajyanta ity anekadoṣāśrayasya paramātmādvaitasyānupapattiḥ

2.14.2.21

अथैवं वेदान्तवादिनां मते निराकृते कापिलोक्तात् प्रकृतिपुरुषविवेकज्ञानान् निःश्रेयसावाप्तिर् भविष्यति

athaivaṃ vedāntavādināṃ mate nirākṛte kāpiloktāt prakṛtipuruṣavivekajñānān niḥśreyasāvāptir bhaviṣyati

2.14.2.22

यथा चाहुः

yathā cāhuḥ

2.14.2.23

एवं तत्त्वाभ्यासान् नास्मि न मे नाहम् इत्य् अपरिशेषात्

evaṃ tattvābhyāsān nāsmi na me nāham ity apariśeṣāt

2.14.2.24

एकान्तिकम् आत्यन्तिकम् उभयं कैवल्यम् आप्नोतीति

ekāntikam ātyantikam ubhayaṃ kaivalyam āpnotīti

2.14.2.25

श्रुतिर् अप्य् आह अजाम् एकां लोहितशुक्लकृष्णां बह्वीः प्रजा जनयन्तीं सरूपाः

śrutir apy āha ajām ekāṃ lohitaśuklakṛṣṇāṃ bahvīḥ prajā janayantīṃ sarūpāḥ

2.14.2.25.2

अजो ह्य् एको जुषमाणो ऽनुशेते जहात्य् एनां भुक्तभोगाम् अजो ऽन्य इति

ajo hy eko juṣamāṇo 'nuśete jahāty enāṃ bhuktabhogām ajo 'nya iti

2.14.2.26

एतद् अपि निराकर्तुम् आह

etad api nirākartum āha

2.15.1.1

सांख्यज्ञाने ऽप्य् एतद् असम्यक्त्वं यत् कार्ये मायोद्भूतकलाजनिते प्रधाने कारणबुद्धिः परमकारणताभ्रमः मूलप्रकृतिर् अविकृतिर् इति हि तेषाम् अभ्युपगमः कलादीनां तत्त्वानां पृथक्पृथगुपलभ्यमानप्रयोजनानां कारणभूतस्य जगन्निधिभूतस्य मायात्मनो ऽनवगमात्

sāṃkhyajñāne 'py etad asamyaktvaṃ yat kārye māyodbhūtakalājanite pradhāne kāraṇabuddhiḥ paramakāraṇatābhramaḥ mūlaprakṛtir avikṛtir iti hi teṣām abhyupagamaḥ kalādīnāṃ tattvānāṃ pṛthakpṛthagupalabhyamānaprayojanānāṃ kāraṇabhūtasya jagannidhibhūtasya māyātmano 'navagamāt

2.15.1.2

उक्तं च क्वचिद् गुणतत्त्वोर्ध्वभोग्यस्य कर्मणो ऽनुपलब्धितः

uktaṃ ca kvacid guṇatattvordhvabhogyasya karmaṇo 'nupalabdhitaḥ

2.15.1.3

कैवल्यम् अपि सांख्यानां नैव युक्तम् असंक्षयाद् इति

kaivalyam api sāṃkhyānāṃ naiva yuktam asaṃkṣayād iti

Mṛgendraṭīkā