2.4.2.2

यद् आह वार्त्तिककारः

yad āha vārttikakāraḥ

2.4.2.3

स्वसंस्कारोचिताद् भोगाद् अप्रच्यावः शरीरिणाम्

svasaṃskārocitād bhogād apracyāvaḥ śarīriṇām

2.4.2.4

प्रोक्तं संरक्षणं नाम न्यायेन परिकल्पनम् इति

proktaṃ saṃrakṣaṇaṃ nāma nyāyena parikalpanam iti

2.4.2.5

विमुक्तिशब्देनात्रानुध्यानरूपो ऽनुग्रह इत्य् एतत् परमेश्वरस्य संबन्धि पञ्चविधं कृत्यं कारकैः शक्त्यादिभिः फलेन च भुक्तिमुक्त्यात्मना सहितं ज्ञेयम् अवबोद्धव्यम्

vimuktiśabdenātrānudhyānarūpo 'nugraha ity etat parameśvarasya saṃbandhi pañcavidhaṃ kṛtyaṃ kārakaiḥ śaktyādibhiḥ phalena ca bhuktimuktyātmanā sahitaṃ jñeyam avaboddhavyam

2.4.2.6

एतच् च न मायादिभिः कर्मभिर् वा निर्वर्तयितुं शक्यम् आचैतन्यात् नापि पुरुषेणास्य मलनिरुद्धशक्तित्वात्

etac ca na māyādibhiḥ karmabhir vā nirvartayituṃ śakyam ācaitanyāt nāpi puruṣeṇāsya malaniruddhaśaktitvāt

2.4.2.7

न चानीश्वरो ऽत्र कर्ता युक्तः

na cānīśvaro 'tra kartā yuktaḥ

2.4.2.8

यश् चैतत् सृष्ट्यादि कर्तुं शक्नोति सो ऽवश्यं तद्विषयज्ञः चिकीर्षितकार्यविषयाणां ज्ञानविशेषाणाम् अंशेनापि वैकल्ये तत्तत्कार्यानिष्पत्तेः

yaś caitat sṛṣṭyādi kartuṃ śaknoti so 'vaśyaṃ tadviṣayajñaḥ cikīrṣitakāryaviṣayāṇāṃ jñānaviśeṣāṇām aṃśenāpi vaikalye tattatkāryāniṣpatteḥ

2.4.2.9

अतश् च सर्वकर्त्रा सर्वज्ञेन तेन च स्वभावसिद्धेन जगतः कर्त्रा भवितव्यम्

ataś ca sarvakartrā sarvajñena tena ca svabhāvasiddhena jagataḥ kartrā bhavitavyam

2.4.2.10

अर्वाग् इति आदिमत्त्वेन सिद्धे तस्मिन्न् अभ्युपगम्यमाने यदि कारणात् कुतश्चित् तस्यासाव् अनुग्रहस् तस्यापि कारणं तत्कारणस्यापि कारणान्तरं मृग्यम् इत्य् अनवस्था

arvāg iti ādimattvena siddhe tasminn abhyupagamyamāne yadi kāraṇāt kutaścit tasyāsāv anugrahas tasyāpi kāraṇaṃ tatkāraṇasyāpi kāraṇāntaraṃ mṛgyam ity anavasthā

2.4.2.11

अथास्य विनैव कारणं स्वत एव तथाविधम् ऐश्वर्यं तद् अकस्माज् जातं तर्ह्य् एष निर्हेतुको मोक्षो ऽन्यान् अपेक्षणात् सर्वस्यैव स्यात् तस्यापि वा न स्यात्

athāsya vinaiva kāraṇaṃ svata eva tathāvidham aiśvaryaṃ tad akasmāj jātaṃ tarhy eṣa nirhetuko mokṣo 'nyān apekṣaṇāt sarvasyaiva syāt tasyāpi vā na syāt

2.4.2.12

यद् आहुः

yad āhuḥ

2.4.2.12.2

नित्यं सत्त्वम् असत्त्वं वा हेतोर् अन्यान् अपेक्षणात्

nityaṃ sattvam asattvaṃ vā hetor anyān apekṣaṇāt

2.4.2.12.3

अपेक्षातो हि भावानां कादाचित्कत्वसंभवः इति

apekṣāto hi bhāvānāṃ kādācitkatvasaṃbhavaḥ iti

2.4.2.13

तस्मात् स्वभावसिद्धनित्यनिरतिशयनिर्मलसर्वार्थदृक्क्रियः पतिपदार्थः पूर्वम् उद्दिष्टो ऽनेन लक्षितः परीक्ष्यते पुरस्तात्

tasmāt svabhāvasiddhanityaniratiśayanirmalasarvārthadṛkkriyaḥ patipadārthaḥ pūrvam uddiṣṭo 'nena lakṣitaḥ parīkṣyate purastāt

2.4.2.14

इदानीं पशुपदार्थं लक्षयितुम् आह

idānīṃ paśupadārthaṃ lakṣayitum āha

2.6.2.1

ज्ञानक्रियात्मकं यच् चैतन्यं तद् आत्मन्य् अस्ति न तु शरीरसमवेतम् इति चार्वाकनिराकरणे वक्ष्यामः

jñānakriyātmakaṃ yac caitanyaṃ tad ātmany asti na tu śarīrasamavetam iti cārvākanirākaraṇe vakṣyāmaḥ

2.6.2.2

तच् च सर्वदैवास्ति न तु मुक्ताव् एव

tac ca sarvadaivāsti na tu muktāv eva

2.6.2.3

मुक्तौ तु संवित्त्यभावो यथा वैशेषिकैर् इष्टः तथाविधाया मोहरूपाया मुक्तेर् निराकरिष्यमाणत्वात्

muktau tu saṃvittyabhāvo yathā vaiśeṣikair iṣṭaḥ tathāvidhāyā moharūpāyā mukter nirākariṣyamāṇatvāt

2.6.2.4

तच् चात्मनश् चैतन्यं ज्ञानक्रियात्मकं सर्वतोमुखम् अस्ति न तु क्षपणकानाम् इव देहप्रमाणकत्वनियमाद् अव्यापि पशुपदार्थप्रकरणे व्यापकत्वस्य वक्ष्यमाणत्वात्

tac cātmanaś caitanyaṃ jñānakriyātmakaṃ sarvatomukham asti na tu kṣapaṇakānām iva dehapramāṇakatvaniyamād avyāpi paśupadārthaprakaraṇe vyāpakatvasya vakṣyamāṇatvāt

2.6.2.5

अत्र हेतुम् आह यतो मुक्तौ श्रूयते सर्वतोमुखं मुक्तात्मनां सर्वतोमुखस्य चैतन्यस्य श्रवणाद् इत्य् अर्थः

atra hetum āha yato muktau śrūyate sarvatomukhaṃ muktātmanāṃ sarvatomukhasya caitanyasya śravaṇād ity arthaḥ

Mṛgendraṭīkā