2.1.2.8

अनादि कृत्वा मलापेतः स्वभावनिर्मलः परमेश्वरः तथा अनादिश् चासौ मलापेतश् च तत्प्रसादात् प्रध्वस्तसमस्तमलो मुक्ताणुवर्गः किं च अनादेर् मलाद् अपेतः स्वाभाविकमलविदारणात् परमेश्वरेण प्रकटीकृतदृक्क्रियः किंचिद् अवशेषितत्वाद् आदिमता अधिकारमलेन युक्तो मन्त्रमन्त्रेश्वरमन्त्रमहेश्वरवर्ग इत्य् एवं समासत्रयकरणात् मुक्ताणुभिर् विद्येश्वरादिभिश् च सहितः पतिपदार्थः अत्र सूचितः

anādi kṛtvā malāpetaḥ svabhāvanirmalaḥ parameśvaraḥ tathā anādiś cāsau malāpetaś ca tatprasādāt pradhvastasamastamalo muktāṇuvargaḥ kiṃ ca anāder malād apetaḥ svābhāvikamalavidāraṇāt parameśvareṇa prakaṭīkṛtadṛkkriyaḥ kiṃcid avaśeṣitatvād ādimatā adhikāramalena yukto mantramantreśvaramantramaheśvaravarga ity evaṃ samāsatrayakaraṇāt muktāṇubhir vidyeśvarādibhiś ca sahitaḥ patipadārthaḥ atra sūcitaḥ

2.1.2.9

तस्य च त्रिविधस्यापि सर्वज्ञता सर्वकर्तृत्वं च विद्यते मुक्तात्मनां तु सत्य् अपि सर्वार्थदृक्क्रियत्वे पाशजालापोहनसामर्थ्यम् अस्ति न त्व् अपोहनकर्तृत्वम्

tasya ca trividhasyāpi sarvajñatā sarvakartṛtvaṃ ca vidyate muktātmanāṃ tu saty api sarvārthadṛkkriyatve pāśajālāpohanasāmarthyam asti na tv apohanakartṛtvam

2.1.2.10

यतस् ते करणीयस्याभावात् न प्रवर्तन्ते अतः स्वात्मन्य् एव श्रेयोयोगाच् छिवत्वम् एतेषां विद्येश्वराणां शिवपदप्राप्तिहेतुत्वात् भगवतस् तु सर्वानुग्रहप्रवृत्तत्वात्

yatas te karaṇīyasyābhāvāt na pravartante ataḥ svātmany eva śreyoyogāc chivatvam eteṣāṃ vidyeśvarāṇāṃ śivapadaprāptihetutvāt bhagavatas tu sarvānugrahapravṛttatvāt

2.1.2.11

तथा च मुक्तात्मनाम् अप्रवृत्तत्वात् विद्येश्वराणां च परमेश्वरपारतन्त्र्यात् स्वतन्त्रः स भगवान्

tathā ca muktātmanām apravṛttatvāt vidyeśvarāṇāṃ ca parameśvarapāratantryāt svatantraḥ sa bhagavān

2.1.2.12

किं करोतीत्य् आह पूर्वव्यत्यासितस्याणोः

kiṃ karotīty āha pūrvavyatyāsitasyāṇoḥ

2.1.2.13

पाशजालं व्यपोहतीति अणोर् इति विज्ञानाकलप्रलयाकलसकलत्वेन त्रिरूपस्य तथा विज्ञानाकलप्रलयाकलात्मनोर् विपर्यवसितमलेश्वरशक्त्यधिकारतदन्यथाभावभेदात् प्रत्येकं द्विविधयोः सकलस्यापि त्रिबन्धनबद्धस्य कुतश्चिद् उपायात् प्रक्षीणकर्मतया केवलकलादियुक्तस्य च एवं द्विप्रकारस्यास्यैव च प्रत्येकं विदेहसदेहभेदात् प्रतिभेदं च मलाद्यधिकारविरहिणस् तद्युक्तस्य चेत्य् अष्टप्रकारस्य इत्थम् अनेकभेदभिन्नस्यात्मनः परमेश्वरः पाशजालं यथासंभवम् अपोहतीति संबन्धः

pāśajālaṃ vyapohatīti aṇor iti vijñānākalapralayākalasakalatvena trirūpasya tathā vijñānākalapralayākalātmanor viparyavasitamaleśvaraśaktyadhikāratadanyathābhāvabhedāt pratyekaṃ dvividhayoḥ sakalasyāpi tribandhanabaddhasya kutaścid upāyāt prakṣīṇakarmatayā kevalakalādiyuktasya ca evaṃ dviprakārasyāsyaiva ca pratyekaṃ videhasadehabhedāt pratibhedaṃ ca malādyadhikāravirahiṇas tadyuktasya cety aṣṭaprakārasya ittham anekabhedabhinnasyātmanaḥ parameśvaraḥ pāśajālaṃ yathāsaṃbhavam apohatīti saṃbandhaḥ

2.1.2.14

यस्य च यथा चापोहति तत् सर्वं यथावसरम् अग्रे वक्ष्यामः

yasya ca yathā cāpohati tat sarvaṃ yathāvasaram agre vakṣyāmaḥ

2.1.2.15

कीदृशस्याणोर् इत्य् आह पूर्वव्यत्यासितस्येति पूर्वैर् अनादिकालीनैर् मलकर्ममायापरमेश्वरनिरोधशक्त्याख्यैर् यथासंभवं हेतुतया स्थितैर् व्यत्यासितस्य परमेश्वराद् वैसादृश्यं प्रापितस्य तत्प्रेर्यस्य बन्धान्तरयोगिनश् च

kīdṛśasyāṇor ity āha pūrvavyatyāsitasyeti pūrvair anādikālīnair malakarmamāyāparameśvaranirodhaśaktyākhyair yathāsaṃbhavaṃ hetutayā sthitair vyatyāsitasya parameśvarād vaisādṛśyaṃ prāpitasya tatpreryasya bandhāntarayoginaś ca

2.1.2.16

अयम् अर्थः मलेनेश्वरनिरोधशक्त्या कर्मभिश् च सद्भिर् अणोर् अशिवत्वं ततश् च बन्धान्तरयोगः तदपोहने तु शिवत्वम्

ayam arthaḥ maleneśvaranirodhaśaktyā karmabhiś ca sadbhir aṇor aśivatvaṃ tataś ca bandhāntarayogaḥ tadapohane tu śivatvam

2.1.2.17

एवं च शिववैसादृश्ये त एवानादयो हेतवः

evaṃ ca śivavaisādṛśye ta evānādayo hetavaḥ

2.1.2.18

शिवस् त्व् अप्रतिबद्धनिरतिशयसर्वार्थदृक्क्रियाशक्तिः तेषां योग्यताम् अपेक्ष्य अनुग्रहे प्रवृत्तः पाशव्रातम् अपोहति निरस्यति

śivas tv apratibaddhaniratiśayasarvārthadṛkkriyāśaktiḥ teṣāṃ yogyatām apekṣya anugrahe pravṛttaḥ pāśavrātam apohati nirasyati

2.1.2.19

उपसर्गाद् अस्यत्यूह्योर् वा वचनम् इत्य्

upasargād asyatyūhyor vā vacanam ity

2.1.2.20

तद् एवम् अखिलतन्त्रार्थसूचनाद् एतन् मूलसूत्रम्

tad evam akhilatantrārthasūcanād etan mūlasūtram

2.1.2.21

तथा चेहैव व्याख्यानावसरे वक्ष्यति यत्र बीज इवारूढो महातन्त्रार्थपादपः आभाति मूलसूत्रं तद् अथशब्दाद्यलंकृतम् इति

tathā cehaiva vyākhyānāvasare vakṣyati yatra bīja ivārūḍho mahātantrārthapādapaḥ ābhāti mūlasūtraṃ tad athaśabdādyalaṃkṛtam iti

2.2.2.1

पाशसद्भावे ह्य् आत्मनां जन्मस्थितिध्वंसतिरोभावानुग्रहकृत् भगवान् भवतीति पतिपशुपाशात्मव्यतिरिक्तं न किंचित् पदार्थान्तरं प्रयोजनवद् एष्व् एवान्येषाम् अन्तर्भावाद् इति त्रिपदार्थत्वम् उक्तम्

pāśasadbhāve hy ātmanāṃ janmasthitidhvaṃsatirobhāvānugrahakṛt bhagavān bhavatīti patipaśupāśātmavyatiriktaṃ na kiṃcit padārthāntaraṃ prayojanavad eṣv evānyeṣām antarbhāvād iti tripadārthatvam uktam

2.2.2.2

किं च पाशजालम् अपोहतीत्य् अपोहतिक्रियाक्षिप्ताः क्रियाचर्यायोगपादाः पतिपशुपाशोक्त्याक्षिप्तश् च विद्यापाद इति पादचतुष्टयोपक्षेपः कृतः

kiṃ ca pāśajālam apohatīty apohatikriyākṣiptāḥ kriyācaryāyogapādāḥ patipaśupāśoktyākṣiptaś ca vidyāpāda iti pādacatuṣṭayopakṣepaḥ kṛtaḥ

2.2.2.3

महातन्त्रम् इति दर्शनान्तरेभ्यो ऽधिकफलत्वाच् छिवभेदकत्वेन परत्वाद् वा महत् तन्त्रिततत्तत्प्रमेयत्वाच् च

mahātantram iti darśanāntarebhyo 'dhikaphalatvāc chivabhedakatvena paratvād vā mahat tantritatattatprameyatvāc ca

2.2.2.4

एकेनैवामुना सूत्रेण संहृत्य संगृह्य पुनर् विस्तरेणैतद् एव प्रमेयं जगत्पतिः श्रीकण्ठनाथः प्राह

ekenaivāmunā sūtreṇa saṃhṛtya saṃgṛhya punar vistareṇaitad eva prameyaṃ jagatpatiḥ śrīkaṇṭhanāthaḥ prāha

2.2.2.5

मूलसूत्रात् सर्वकृत् सर्वविद् इति विशेषणद्वयं व्याचष्टे

mūlasūtrāt sarvakṛt sarvavid iti viśeṣaṇadvayaṃ vyācaṣṭe

2.4.2.1

जगतो जन्मवज् जन्तुचक्रस्य भोगोपयोगिपरिकरसहितस्य पौनःपुन्येन तत्तद्विविधयोनिषु उद्भावनं जन्म स्थितिस् तदिच्छानिरुद्धस्य सर्वलोकस्य स्वगोचरे नियोगः स्थापनं ध्वंस आदानं जगद्योनाव् उपसंहारः तिरोभावो यथानुरूपाद् भोगाद् अप्रच्यावः संरक्षणाख्ययान्य्

jagato janmavaj jantucakrasya bhogopayogiparikarasahitasya paunaḥpunyena tattadvividhayoniṣu udbhāvanaṃ janma sthitis tadicchāniruddhasya sarvalokasya svagocare niyogaḥ sthāpanaṃ dhvaṃsa ādānaṃ jagadyonāv upasaṃhāraḥ tirobhāvo yathānurūpād bhogād apracyāvaḥ saṃrakṣaṇākhyayāny

Mṛgendraṭīkā