1.20.2.1.3

ते तदैवम् उक्ताः पारमेश्वरं ज्ञानं शास्त्रं वृतवन्तः

te tadaivam uktāḥ pārameśvaraṃ jñānaṃ śāstraṃ vṛtavantaḥ

1.20.2.1.4

स तु तदभ्यर्थितं ज्ञानोपदेशं दातुं तान् प्रतिवचनं श्रूयताम् इत्य् आह किं तु ममैक एव भवतां मध्यात् सकलश्रोतृजनाभिमतो यथावसरम् अनुक्तवस्तुनः प्रष्टा भवतु सर्वैश् चैव भवद्भिः श्रूयताम् इति

sa tu tadabhyarthitaṃ jñānopadeśaṃ dātuṃ tān prativacanaṃ śrūyatām ity āha kiṃ tu mamaika eva bhavatāṃ madhyāt sakalaśrotṛjanābhimato yathāvasaram anuktavastunaḥ praṣṭā bhavatu sarvaiś caiva bhavadbhiḥ śrūyatām iti

1.20.2.2

एवं भगवता शक्रेणोक्ते सति

evaṃ bhagavatā śakreṇokte sati

1.21.2.1

अथानन्तरं तेषां मध्याद् ऐश्वर्यादिगुणयोगात् भगवान् विविधशास्त्राभ्यासाधिवासप्रशस्यवाग्युक्तत्वाच् च वाग्मी प्रष्टव्यावसरेषु अकौशलाप्रतिपत्त्याद्ययोगात् प्रगल्भश् च भरद्वाजो मुनिर् न्यायत इति न्यायेन शिष्योचितया नीत्या युक्त्युपपन्नपूर्वपक्षकरणेन वा इन्द्रम् अपृच्छद्

athānantaraṃ teṣāṃ madhyād aiśvaryādiguṇayogāt bhagavān vividhaśāstrābhyāsādhivāsapraśasyavāgyuktatvāc ca vāgmī praṣṭavyāvasareṣu akauśalāpratipattyādyayogāt pragalbhaś ca bharadvājo munir nyāyata iti nyāyena śiṣyocitayā nītyā yuktyupapannapūrvapakṣakaraṇena vā indram apṛcchad

1.21.2.2

आह

āha

1.22.2.1

यद् एतद् भगवता अस्मभ्यम् उपदेष्टुम् आरब्धम् इतरेभ्यो ज्ञानेभ्यः सातिशयफलत्वाच् छ्रेष्ठतमं ज्ञानं तत् कथं महेश्वरात् प्रशान्तस्वरूपान् निष्कलाच् छिवात् प्रसृतम्

yad etad bhagavatā asmabhyam upadeṣṭum ārabdham itarebhyo jñānebhyaḥ sātiśayaphalatvāc chreṣṭhatamaṃ jñānaṃ tat kathaṃ maheśvarāt praśāntasvarūpān niṣkalāc chivāt prasṛtam

1.22.2.2

ज्ञानं हि द्विरूपम् अवबोधरूपं शब्दरूपं च

jñānaṃ hi dvirūpam avabodharūpaṃ śabdarūpaṃ ca

1.22.2.3

तद् अवबोधरूपं शब्दरूपारूढं सर्वेषु प्रवर्तते

tad avabodharūpaṃ śabdarūpārūḍhaṃ sarveṣu pravartate

1.22.2.4

तत्रादितः परमेश्वराद् अवबोधरूपम् एव तावत् कथं प्राप्तं कथं च शब्दरूपताम् एत्य बहुभेदभिन्नं सम्पन्नम्

tatrāditaḥ parameśvarād avabodharūpam eva tāvat kathaṃ prāptaṃ kathaṃ ca śabdarūpatām etya bahubhedabhinnaṃ sampannam

1.22.2.5

किं चाकलय्य भगवान् इदम् अकरोत्

kiṃ cākalayya bhagavān idam akarot

1.22.2.6

न ह्य् अनभिसंहितप्रयोजनः कश्चित् कर्ता किंचित् कार्यं कुर्वन् दृष्टः

na hy anabhisaṃhitaprayojanaḥ kaścit kartā kiṃcit kāryaṃ kurvan dṛṣṭaḥ

1.22.2.7

तस्य च भगवत एतत् करणे किं कारणम् इत्य् अर्थः

tasya ca bhagavata etat karaṇe kiṃ kāraṇam ity arthaḥ

1.22.2.8

अथात्र प्रतिवचनम्

athātra prativacanam

1.23.2.1

सर्गप्रारम्भे परमेश्वरेण पुरुषार्थस्य भुक्तिमुक्त्यात्मनः सम्पत्त्यर्थं विमलम् इत्य् अवबोधात्मनो नादरूपत्वेन प्रथमं प्रसृतत्वाद् अगृहीतोपाधिभेदं परतस् तूर्ध्वप्राग्दक्षिणपश्चिमोत्तरस्रोतःपञ्चकेनाभितः समन्तात् प्रसृतत्वेन लक्षितम् इति सदाशिवरूपेण दर्शनात्मतां प्रापितं ज्ञानं निर्मितम् इति

sargaprārambhe parameśvareṇa puruṣārthasya bhuktimuktyātmanaḥ sampattyarthaṃ vimalam ity avabodhātmano nādarūpatvena prathamaṃ prasṛtatvād agṛhītopādhibhedaṃ paratas tūrdhvaprāgdakṣiṇapaścimottarasrotaḥpañcakenābhitaḥ samantāt prasṛtatvena lakṣitam iti sadāśivarūpeṇa darśanātmatāṃ prāpitaṃ jñānaṃ nirmitam iti

1.23.2.2

प्रयोजनं च पूर्वप्रश्नितम् उपवर्णितम्

prayojanaṃ ca pūrvapraśnitam upavarṇitam

1.23.2.3

किं च

kiṃ ca

1.24.2.1

मन्त्रोद्धारप्रकरणाभिधास्यमानज्ञानमध्यवर्तिनो वाचकव्रातस्य मन्त्रगणस्य ये वाच्या अनन्तादयो ऽष्टौ विद्येशास् तांस् तथा मायीयस्याशुद्धस्याध्वनस् तत्कालम् अनाविर्भावाच् छुद्धविद्याभुवने कृतस्थितीन् सप्तकोटिसंख्यातान् मन्त्रान् परमेश्वरो विधत्त इति पूर्वेण

vācakavrātasya mantragaṇasya ye vācyā anantādayo 'ṣṭau vidyeśās tāṃs tathā māyīyasyāśuddhasyādhvanas tatkālam anāvirbhāvāc chuddhavidyābhuvane kṛtasthitīn saptakoṭisaṃkhyātān mantrān parameśvaro vidhatta iti pūrveṇa sambandhaḥ

1.24.2.2

कालसामान्ये ऽपि प्रथमलकारस्य स्पष्टत्वात् सृष्टिकाले व्यधाद् इत्य् अर्थः प्रतिसर्गकालं वा तथा करोतीति वर्तमानतैव

kālasāmānye 'pi prathamalakārasya spaṣṭatvāt sṛṣṭikāle vyadhād ity arthaḥ pratisargakālaṃ vā tathā karotīti vartamānataiva

1.24.2.3

तत्र विद्येश्वराणां वामादिशक्तियोगित्वेन स्वसमप्रभावाविर्भावनं नाम करणं मन्त्राणां त्व् आगमापगमात्

tatra vidyeśvarāṇāṃ vāmādiśaktiyogitvena svasamaprabhāvāvirbhāvanaṃ nāma karaṇaṃ mantrāṇāṃ tv āgamāpagamāt

1.24.2.4

उभयेषाम् अप्य् एषां परमेश्वराज् ज्ञानक्रियाशक्त्योर् उद्दीपनं ज्ञेयम् न पुनर् मुक्ताणुवन् निर्मलीकरणम् अधिकारमलेनापरत्वान् मुक्तेर् अस्या इति वक्ष्यामः

ubhayeṣām apy eṣāṃ parameśvarāj jñānakriyāśaktyor uddīpanaṃ jñeyam na punar muktāṇuvan nirmalīkaraṇam adhikāramalenāparatvān mukter asyā iti vakṣyāmaḥ

Mṛgendraṭīkā