1.10.2.1

इत्य् अनेनोक्तेन क्रमेण ईश्वरनिराकरणवचनान्य् एव निम्नमार्गानुसरणाद् वारीणि तेषां वेला समुल्लासो जलवृद्धिर् इति यावत् तया नुन्नः प्रेरितो ऽप्य् एषां भरद्वाजादीनां सम्बन्धी मतिपर्वतः सारवत्त्वात् गुरुत्वाच् च हेतोः न चचाल न चकम्पे

ity anenoktena krameṇa īśvaranirākaraṇavacanāny eva nimnamārgānusaraṇād vārīṇi teṣāṃ velā samullāso jalavṛddhir iti yāvat tayā nunnaḥ prerito 'py eṣāṃ bharadvājādīnāṃ sambandhī matiparvataḥ sāravattvāt gurutvāc ca hetoḥ na cacāla na cakampe

1.10.2.1.2

केन नुन्न इत्य् आह अब्धिनेव शक्रेण

kena nunna ity āha abdhineva śakreṇa

1.10.2.1.3

यथा किल वेलाचलः समुद्रजलतरंगदृढाहतः स्वावष्टम्भान् न चलति एवं मुनिमतिस् तीक्ष्णाग्रत्वादिसाधर्म्यात् पर्वतेन रूपकीकृता च स्वस्थैर्यान् न

yathā kila velācalaḥ samudrajalataraṃgadṛḍhāhataḥ svāvaṣṭambhān na calati evaṃ munimatis tīkṣṇāgratvādisādharmyāt parvatena rūpakīkṛtā ca svasthairyān na

1.10.2.2

ततश् चेन्द्रं प्रति ते पुनर् इदम्

tataś cendraṃ prati te punar idam

1.11.2.1

विभूतियोगतारतम्यम् अस्मदादिलोचनगोचरचारि सामान्यपुरुषमात्राश्रयं दृष्टम् अदृष्टविग्रहस्य देवताविशेषस्य अणिमाद्यैश्वर्यसम्पत्तिम् अनुमापयति तत् कथं प्राकाम्यशक्तिजनितं युगपद् अनेकदेशमात्रसंनिधिमात्रम् असंभाव्यं मन्यसे

vibhūtiyogatāratamyam asmadādilocanagocaracāri sāmānyapuruṣamātrāśrayaṃ dṛṣṭam adṛṣṭavigrahasya devatāviśeṣasya aṇimādyaiśvaryasampattim anumāpayati tat kathaṃ prākāmyaśaktijanitaṃ yugapad anekadeśamātrasaṃnidhimātram asaṃbhāvyaṃ manyase

1.11.2.2

न हि कदाचिद् अस्मदादिशरीरवत् देवतामूर्तिः क्लेशकर्मविपाकाशययोगिन्य् अव्यापिका वा इच्छामात्रेणास्मदादिसृष्टिस्थितिध्वंसकरणक्षमविशिष्टैश्वर्यसम्पन्नत्वात्

na hi kadācid asmadādiśarīravat devatāmūrtiḥ kleśakarmavipākāśayayoginy avyāpikā vā icchāmātreṇāsmadādisṛṣṭisthitidhvaṃsakaraṇakṣamaviśiṣṭaiśvaryasampannatvāt

1.11.2.3

मूर्छिताणुत्राणाद्धि मूर्तित्वम् अस्मदादिमूर्तित्वविलक्षणं चास्याः

mūrchitāṇutrāṇāddhi mūrtitvam asmadādimūrtitvavilakṣaṇaṃ cāsyāḥ

1.11.2.4

ततश् च युगपद् अनेकदेशसंनिधिनिराकरणायोपात्तस्य मूर्तित्वाख्यस्य हेतोर् अप्रयोजकत्वम्

tataś ca yugapad anekadeśasaṃnidhinirākaraṇāyopāttasya mūrtitvākhyasya hetor aprayojakatvam

1.11.2.5

दृष्टान्तश् चानुपपन्नः साध्यधर्मासिद्धत्वात्

dṛṣṭāntaś cānupapannaḥ sādhyadharmāsiddhatvāt

1.11.2.6

साध्यो हि धर्मस् तुल्यकालम् अनेकदेशासंनिधिलक्षणो ऽत्र सर्वात्मना नास्ति यस्माद् अस्मदादिमध्यवर्तिनां मूर्तिमतां सताम् अप्य् अणिमादिसिद्धिप्रकर्षयोगिनां योगिनां युगपद् अनेकदेशसंनिधिर् अद्यत्वे ऽपि नासंभाव्यः

sādhyo hi dharmas tulyakālam anekadeśāsaṃnidhilakṣaṇo 'tra sarvātmanā nāsti yasmād asmadādimadhyavartināṃ mūrtimatāṃ satām apy aṇimādisiddhiprakarṣayogināṃ yogināṃ yugapad anekadeśasaṃnidhir adyatve 'pi nāsaṃbhāvyaḥ

1.11.2.7

न च निरतिशयसकलोत्कर्षयोगिनः परमेश्वरस्य स्वदर्शनाभिनिवेशिभिः कुम्भकारादिनिदर्शनकलुषीक्रियमाणजगन्निर्माणस्य किंकायः किमाश्रयः किमुपकरण इत्य् आद्यसद्विकल्पविप्लवो ऽनुप्रविशति

na ca niratiśayasakalotkarṣayoginaḥ parameśvarasya svadarśanābhiniveśibhiḥ kumbhakārādinidarśanakaluṣīkriyamāṇajagannirmāṇasya kiṃkāyaḥ kimāśrayaḥ kimupakaraṇa ity ādyasadvikalpaviplavo 'nupraviśati

1.11.2.8

तथा चोक्तं सिद्धचूडामणिना

tathā coktaṃ siddhacūḍāmaṇinā

1.11.2.8.2

किम् ईहः किंकायः स खलु किम् उपायस् त्रिभुवनं किम् आधारो धाता सृजति किमुपादान इति च

kim īhaḥ kiṃkāyaḥ sa khalu kim upāyas tribhuvanaṃ kim ādhāro dhātā sṛjati kimupādāna iti ca

1.11.2.8.3

अतर्क्यैश्वर्ये त्वय्य् अनवसरदुःस्थो हतधियः कुतर्को ऽयं कांश्चिन् मुखरयति मोहाय जगताम्

atarkyaiśvarye tvayy anavasaraduḥstho hatadhiyaḥ kutarko 'yaṃ kāṃścin mukharayati mohāya jagatām

1.11.2.9

इति

iti

1.11.2.10

यथा चाशरीरदेवताविशेषसम्भवो ऽसंभवद्बाधस् तथेश्वरसिद्धिप्रकरणे वक्ष्यामः

yathā cāśarīradevatāviśeṣasambhavo 'saṃbhavadbādhas tatheśvarasiddhiprakaraṇe vakṣyāmaḥ

1.11.2.11

स तु तथा तथा प्रतिपाद्यमानो ऽपि न तन्निराकरणप्रवणानां प्रयोजनहेतुर् भविष्यतीति

sa tu tathā tathā pratipādyamāno 'pi na tannirākaraṇapravaṇānāṃ prayojanahetur bhaviṣyatīti

1.11.2.12

अत्र दैवोपहतत्वम् एवापराध्यति

atra daivopahatatvam evāparādhyati

1.11.2.13

यथाह राजानक उत्पलदेवः

yathāha rājānaka utpaladevaḥ

1.11.2.13.2

समुज्ज्वलन्न्यायसहस्रसाधितो ऽप्य् उपैति सिद्धिं न विमूढचेतसाम्

samujjvalannyāyasahasrasādhito 'py upaiti siddhiṃ na vimūḍhacetasām

Mṛgendraṭīkā