12.187.9.2

रसः क्लेदश्च जिह्वा च त्रयो जलगुणाः स्मृताः

rasaḥ kledaśca jihvā ca trayo jalaguṇāḥ smṛtāḥ

12.187.10

घ्रेयं घ्राणं शरीरं च ते तु भूमिगुणास्त्रयः

ghreyaṃ ghrāṇaṃ śarīraṃ ca te tu bhūmiguṇāstrayaḥ

12.187.10.2

महाभूतानि पञ्चैव षष्ठं तु मन उच्यते

mahābhūtāni pañcaiva ṣaṣṭhaṃ tu mana ucyate

12.187.11

इन्द्रियाणि मनश्चैव विज्ञानान्यस्य भारत

indriyāṇi manaścaiva vijñānānyasya bhārata

12.187.11.2

सप्तमी बुद्धिर् इत्याहुः क्षेत्रज्ञः पुनर् अष्टमः

saptamī buddhir ityāhuḥ kṣetrajñaḥ punar aṣṭamaḥ

12.187.12

चक्षुर् आलोकनायैव संशयं कुरुते मनः

cakṣur ālokanāyaiva saṃśayaṃ kurute manaḥ

12.187.12.2

बुद्धिर् अध्यवसायाय क्षेत्रज्ञः साक्षिवत् स्थितः

buddhir adhyavasāyāya kṣetrajñaḥ sākṣivat sthitaḥ

12.187.13

ऊर्ध्वं पादतलाभ्यां यद् अर्वाग् ऊर्ध्वं च पश्यति

ūrdhvaṃ pādatalābhyāṃ yad arvāg ūrdhvaṃ ca paśyati

12.187.13.2

एतेन सर्वम् एवेदं विद्ध्यभिव्याप्तम् अन्तरम्

etena sarvam evedaṃ viddhyabhivyāptam antaram

12.187.14

पुरुषे चेन्द्रियाणीह वेदितव्यानि कृत्स्नशः

puruṣe cendriyāṇīha veditavyāni kṛtsnaśaḥ

12.187.14.2

तमो रजश्च सत्त्वं च विद्धि भावांस्तदाश्रयान्

tamo rajaśca sattvaṃ ca viddhi bhāvāṃstadāśrayān

12.187.15

एतां बुद्ध्वा नरो बुद्ध्या भूतानाम् आगतिं गतिम्

etāṃ buddhvā naro buddhyā bhūtānām āgatiṃ gatim

12.187.15.2

समवेक्ष्य शनैश्चैव लभते शमम् उत्तमम्

samavekṣya śanaiścaiva labhate śamam uttamam

12.187.16

गुणान्नेनीयते बुद्धिर् बुद्धिर् एवेन्द्रियाण्यपि

guṇānnenīyate buddhir buddhir evendriyāṇyapi

12.187.16.2

मनःषष्ठानि सर्वाणि बुद्ध्यभावे कुतो गुणाः

manaḥṣaṣṭhāni sarvāṇi buddhyabhāve kuto guṇāḥ

12.187.17

इति तन्मयम् एवैतत् सर्वं स्थावरजङ्गमम्

iti tanmayam evaitat sarvaṃ sthāvarajaṅgamam

12.187.17.2

प्रलीयते चोद्भवति तस्मान्निर्दिश्यते तथा

pralīyate codbhavati tasmānnirdiśyate tathā

12.187.18

येन पश्यति तच्चक्षुः शृणोति श्रोत्रम् उच्यते

yena paśyati taccakṣuḥ śṛṇoti śrotram ucyate

12.187.18.2

जिघ्रति घ्राणम् इत्याहू रसं जानाति जिह्वया

jighrati ghrāṇam ityāhū rasaṃ jānāti jihvayā

12.187.19

त्वचा स्पृशति च स्पर्शान् बुद्धिर् विक्रियते ऽसकृत्

tvacā spṛśati ca sparśān buddhir vikriyate 'sakṛt