12.180.11.3

जीवः किंलक्षणस्तत्रेत्येतद् आचक्ष्व मे ऽनघ

jīvaḥ kiṃlakṣaṇastatretyetad ācakṣva me 'nagha

12.180.12

पञ्चात्मके पञ्चरतौ पञ्चविज्ञानसंयुते

pañcātmake pañcaratau pañcavijñānasaṃyute

12.180.12.2

शरीरे प्राणिनां जीवं ज्ञातुम् इच्छामि यादृशम्

śarīre prāṇināṃ jīvaṃ jñātum icchāmi yādṛśam

12.180.13

मांसशोणितसंघाते मेदःस्नाय्वस्थिसंचये

māṃsaśoṇitasaṃghāte medaḥsnāyvasthisaṃcaye

12.180.13.2

भिद्यमाने शरीरे तु जीवो नैवोपलभ्यते

bhidyamāne śarīre tu jīvo naivopalabhyate

12.180.14

यद्यजीवं शरीरं तु पञ्चभूतसमन्वितम्

yadyajīvaṃ śarīraṃ tu pañcabhūtasamanvitam

12.180.14.2

शारीरे मानसे दुःखे कस्तां वेदयते रुजम्

śārīre mānase duḥkhe kastāṃ vedayate rujam

12.180.15

शृणोति कथितं जीवः कर्णाभ्यां न शृणोति तत्

śṛṇoti kathitaṃ jīvaḥ karṇābhyāṃ na śṛṇoti tat

12.180.15.2

महर्षे मनसि व्यग्रे तस्माज्जीवो निरर्थकः

maharṣe manasi vyagre tasmājjīvo nirarthakaḥ

12.180.16

सर्वं पश्यति यद् दृश्यं मनोयुक्तेन चक्षुषा

sarvaṃ paśyati yad dṛśyaṃ manoyuktena cakṣuṣā

12.180.16.2

मनसि व्याकुले तद्धि पश्यन्न् अपि न पश्यति

manasi vyākule taddhi paśyann api na paśyati

12.180.17

न पश्यति न च ब्रूते न शृणोति न जिघ्रति

na paśyati na ca brūte na śṛṇoti na jighrati

12.180.17.2

न च स्पर्शरसौ वेत्ति निद्रावशगतः पुनः

na ca sparśarasau vetti nidrāvaśagataḥ punaḥ

12.180.18

हृष्यति क्रुध्यति च कः शोचत्युद्विजते च कः

hṛṣyati krudhyati ca kaḥ śocatyudvijate ca kaḥ

12.180.18.2

इच्छति ध्यायति द्वेष्टि वाचम् ईरयते च कः

icchati dhyāyati dveṣṭi vācam īrayate ca kaḥ

12.180.19

भृगुर् उवाच

bhṛgur uvāca

12.180.19.2

न पञ्चसाधारणम् अत्र किंचिच्छरीरम् एको वहते ऽन्तरात्मा

na pañcasādhāraṇam atra kiṃciccharīram eko vahate 'ntarātmā

12.180.19.3

स वेत्ति गन्धांश्च रसाञ् श्रुतिं च स्पर्शं च रूपं च गुणाश्च ये ऽन्ये

sa vetti gandhāṃśca rasāñ śrutiṃ ca sparśaṃ ca rūpaṃ ca guṇāśca ye 'nye

12.180.20

पञ्चात्मके पञ्चगुणप्रदर्शी स सर्वगात्रानुगतो ऽन्तरात्मा

pañcātmake pañcaguṇapradarśī sa sarvagātrānugato 'ntarātmā

12.180.20.2

स वेत्ति दुःखानि सुखानि चात्र तद्विप्रयोगात् तु न वेत्ति देहः

sa vetti duḥkhāni sukhāni cātra tadviprayogāt tu na vetti dehaḥ