12.115.18.2

उच्चस्य नीचेन हि संप्रयोगं विगर्हयन्ति स्थिरबुद्धयो ये

uccasya nīcena hi saṃprayogaṃ vigarhayanti sthirabuddhayo ye

12.115.19

क्रुद्धो दशार्धेन हि ताडयेद् वा स पांसुभिर् वापकिरेत् तुषैर् वा

kruddho daśārdhena hi tāḍayed vā sa pāṃsubhir vāpakiret tuṣair vā

12.115.19.2

विवृत्य दन्तांश्च विभीषयेद् वा सिद्धं हि मूर्खे कुपिते नृशंसे

vivṛtya dantāṃśca vibhīṣayed vā siddhaṃ hi mūrkhe kupite nṛśaṃse

12.115.20

विगर्हणां परमदुरात्मना कृतां सहेत यः संसदि दुर्जनान्नरः

vigarhaṇāṃ paramadurātmanā kṛtāṃ saheta yaḥ saṃsadi durjanānnaraḥ

12.115.20.2

पठेद् इदं चापि निदर्शनं सदा न वाङ्मयं स लभति किंचिद् अप्रियम्

paṭhed idaṃ cāpi nidarśanaṃ sadā na vāṅmayaṃ sa labhati kiṃcid apriyam

12.116.1

युधिष्ठिर उवाच

yudhiṣṭhira uvāca

12.116.1.2

पितामह महाप्राज्ञ संशयो मे महान् अयम्

pitāmaha mahāprājña saṃśayo me mahān ayam

12.116.1.3

स छेत्तव्यस्त्वया राजन् भवान् कुलकरो हि नः

sa chettavyastvayā rājan bhavān kulakaro hi naḥ

12.116.2

पुरुषाणाम् अयं तात दुर्वृत्तानां दुरात्मनाम्

puruṣāṇām ayaṃ tāta durvṛttānāṃ durātmanām

12.116.2.2

कथितो वाक्यसंचारस्ततो विज्ञापयामि ते

kathito vākyasaṃcārastato vijñāpayāmi te

12.116.3

यद्धितं राज्यतन्त्रस्य कुलस्य च सुखोदयम्

yaddhitaṃ rājyatantrasya kulasya ca sukhodayam

12.116.3.2

आयत्यां च तदात्वे च क्षेमवृद्धिकरं च यत्

āyatyāṃ ca tadātve ca kṣemavṛddhikaraṃ ca yat

12.116.4

पुत्रपौत्राभिरामं च राष्ट्रवृद्धिकरं च यत्

putrapautrābhirāmaṃ ca rāṣṭravṛddhikaraṃ ca yat

12.116.4.2

अन्नपाने शरीरे च हितं यत् तद् ब्रवीहि मे

annapāne śarīre ca hitaṃ yat tad bravīhi me

12.116.5

अभिषिक्तो हि यो राजा राज्यस्थो मित्रसंवृतः

abhiṣikto hi yo rājā rājyastho mitrasaṃvṛtaḥ

12.116.5.2

असुहृत् समुपेतो वा स कथं रञ्जयेत् प्रजाः

asuhṛt samupeto vā sa kathaṃ rañjayet prajāḥ

12.116.6

यो ह्यसत्प्रग्रहरतिः स्नेहरागबलात्कृतः

yo hyasatpragraharatiḥ sneharāgabalātkṛtaḥ

12.116.6.2

इन्द्रियाणाम् अनीशत्वाद् असज्जनबुभूषकः

indriyāṇām anīśatvād asajjanabubhūṣakaḥ

12.116.7

तस्य भृत्या विगुणतां यान्ति सर्वे कुलोद्गताः

tasya bhṛtyā viguṇatāṃ yānti sarve kulodgatāḥ

12.116.7.2

न च भृत्यफलैर् अर्थैः स राजा सम्प्रयुज्यते

na ca bhṛtyaphalair arthaiḥ sa rājā samprayujyate