12.109.23.2

मातृतः पितृतश्चैव तस्मात् पूज्यतमो गुरुः

mātṛtaḥ pitṛtaścaiva tasmāt pūjyatamo guruḥ

12.109.23.3

ऋषयश्च हि देवाश्च प्रीयन्ते पितृभिः सह

ṛṣayaśca hi devāśca prīyante pitṛbhiḥ saha

12.109.24

न केनचन वृत्तेन ह्यवज्ञेयो गुरुर् भवेत्

na kenacana vṛttena hyavajñeyo gurur bhavet

12.109.24.2

न च माता न च पिता तादृशो यादृशो गुरुः

na ca mātā na ca pitā tādṛśo yādṛśo guruḥ

12.109.25

न ते ऽवमानम् अर्हन्ति न च ते दूषयन्ति तम्

na te 'vamānam arhanti na ca te dūṣayanti tam

12.109.25.2

गुरूणाम् एव सत्कारं विदुर् देवाः सहर्षिभिः

gurūṇām eva satkāraṃ vidur devāḥ saharṣibhiḥ

12.109.26

उपाध्यायं पितरं मातरं च ये ऽभिद्रुह्यन्ति मनसा कर्मणा वा

upādhyāyaṃ pitaraṃ mātaraṃ ca ye 'bhidruhyanti manasā karmaṇā vā

12.109.26.2

तेषां पापं भ्रूणहत्याविशिष्टं तस्मान्नान्यः पापकृद् अस्ति लोके

teṣāṃ pāpaṃ bhrūṇahatyāviśiṣṭaṃ tasmānnānyaḥ pāpakṛd asti loke

12.109.27

मित्रद्रुहः कृतघ्नस्य स्त्रीघ्नस्य पिशुनस्य च

mitradruhaḥ kṛtaghnasya strīghnasya piśunasya ca

12.109.27.2

चतुर्णां वयम् एतेषां निष्कृतिं नानुशुश्रुमः

caturṇāṃ vayam eteṣāṃ niṣkṛtiṃ nānuśuśrumaḥ

12.109.28

एतत् सर्वम् अतिदेशेन सृष्टं यत् कर्तव्यं पुरुषेणेह लोके

etat sarvam atideśena sṛṣṭaṃ yat kartavyaṃ puruṣeṇeha loke

12.109.28.2

एतच्छ्रेयो नान्यद् अस्माद् विशिष्टं सर्वान् धर्मान् अनुसृत्यैतद् उक्तम्

etacchreyo nānyad asmād viśiṣṭaṃ sarvān dharmān anusṛtyaitad uktam

12.110.1

युधिष्ठिर उवाच

yudhiṣṭhira uvāca

12.110.1.2

कथं धर्मे स्थातुम् इच्छन्नरो वर्तेत भारत

kathaṃ dharme sthātum icchannaro varteta bhārata

12.110.1.3

विद्वञ् जिज्ञासमानाय प्रब्रूहि भरतर्षभ

vidvañ jijñāsamānāya prabrūhi bharatarṣabha

12.110.2

सत्यं चैवानृतं चोभे लोकान् आवृत्य तिष्ठतः

satyaṃ caivānṛtaṃ cobhe lokān āvṛtya tiṣṭhataḥ

12.110.2.2

तयोः किम् आचरेद् राजन् पुरुषो धर्मनिश्चितः

tayoḥ kim ācared rājan puruṣo dharmaniścitaḥ

12.110.3

किं स्वित् सत्यं किम् अनृतं किं स्विद् धर्म्यं सनातनम्

kiṃ svit satyaṃ kim anṛtaṃ kiṃ svid dharmyaṃ sanātanam

12.110.3.2

कस्मिन् काले वदेत् सत्यं कस्मिन् काले ऽनृतं वदेत्

kasmin kāle vadet satyaṃ kasmin kāle 'nṛtaṃ vadet

12.110.4

भीष्म उवाच

bhīṣma uvāca