12.108.19

चारमन्त्रविधानेषु कोशसंनिचयेषु च

cāramantravidhāneṣu kośasaṃnicayeṣu ca

12.108.19.2

नित्ययुक्ता महाबाहो वर्धन्ते सर्वतो गणाः

nityayuktā mahābāho vardhante sarvato gaṇāḥ

12.108.20

प्राज्ञाञ् शूरान्महेष्वासान् कर्मसु स्थिरपौरुषान्

prājñāñ śūrānmaheṣvāsān karmasu sthirapauruṣān

12.108.20.2

मानयन्तः सदा युक्ता विवर्धन्ते गणा नृप

mānayantaḥ sadā yuktā vivardhante gaṇā nṛpa

12.108.21

द्रव्यवन्तश्च शूराश्च शस्त्रज्ञाः शास्त्रपारगाः

dravyavantaśca śūrāśca śastrajñāḥ śāstrapāragāḥ

12.108.21.2

कृच्छ्रास्वापत्सु संमूढान् गणान् उत्तारयन्ति ते

kṛcchrāsvāpatsu saṃmūḍhān gaṇān uttārayanti te

12.108.22

क्रोधो भेदो भयो दण्डः कर्शनं निग्रहो वधः

krodho bhedo bhayo daṇḍaḥ karśanaṃ nigraho vadhaḥ

12.108.22.2

नयन्त्यरिवशं सद्यो गणान् भरतसत्तम

nayantyarivaśaṃ sadyo gaṇān bharatasattama

12.108.23

तस्मान्मानयितव्यास्ते गणमुख्याः प्रधानतः

tasmānmānayitavyāste gaṇamukhyāḥ pradhānataḥ

12.108.23.2

लोकयात्रा समायत्ता भूयसी तेषु पार्थिव

lokayātrā samāyattā bhūyasī teṣu pārthiva

12.108.24

मन्त्रगुप्तिः प्रधानेषु चारश्चामित्रकर्शन

mantraguptiḥ pradhāneṣu cāraścāmitrakarśana

12.108.24.2

न गणाः कृत्स्नशो मन्त्रं श्रोतुम् अर्हन्ति भारत

na gaṇāḥ kṛtsnaśo mantraṃ śrotum arhanti bhārata

12.108.25

गणमुख्यैस्तु सम्भूय कार्यं गणहितं मिथः

gaṇamukhyaistu sambhūya kāryaṃ gaṇahitaṃ mithaḥ

12.108.25.2

पृथग् गणस्य भिन्नस्य विमतस्य ततो ऽन्यथा

pṛthag gaṇasya bhinnasya vimatasya tato 'nyathā

12.108.25.3

अर्थाः प्रत्यवसीदन्ति तथानर्था भवन्ति च

arthāḥ pratyavasīdanti tathānarthā bhavanti ca

12.108.26

तेषाम् अन्योन्यभिन्नानां स्वशक्तिम् अनुतिष्ठताम्

teṣām anyonyabhinnānāṃ svaśaktim anutiṣṭhatām

12.108.26.2

निग्रहः पण्डितैः कार्यः क्षिप्रम् एव प्रधानतः

nigrahaḥ paṇḍitaiḥ kāryaḥ kṣipram eva pradhānataḥ

12.108.27

कुलेषु कलहा जाताः कुलवृद्धैर् उपेक्षिताः

kuleṣu kalahā jātāḥ kulavṛddhair upekṣitāḥ

12.108.27.2

गोत्रस्य राजन् कुर्वन्ति गणसंभेदकारिकाम्

gotrasya rājan kurvanti gaṇasaṃbhedakārikām

12.108.28

आभ्यन्तरं भयं रक्ष्यं सुरक्ष्यं बाह्यतो भयम्

ābhyantaraṃ bhayaṃ rakṣyaṃ surakṣyaṃ bāhyato bhayam