12.84.47

मन्त्रग्राहा हि राज्यस्य मन्त्रिणो ये मनीषिणः

mantragrāhā hi rājyasya mantriṇo ye manīṣiṇaḥ

12.84.47.2

मन्त्रसंहननो राजा मन्त्राङ्गानीतरो जनः

mantrasaṃhanano rājā mantrāṅgānītaro janaḥ

12.84.48

राज्यं प्रणिधिमूलं हि मन्त्रसारं प्रचक्षते

rājyaṃ praṇidhimūlaṃ hi mantrasāraṃ pracakṣate

12.84.48.2

स्वामिनं त्वनुवर्तन्ति वृत्त्यर्थम् इह मन्त्रिणः

svāminaṃ tvanuvartanti vṛttyartham iha mantriṇaḥ

12.84.49

स विनीय मदक्रोधौ मानम् ईर्ष्यां च निर्वृतः

sa vinīya madakrodhau mānam īrṣyāṃ ca nirvṛtaḥ

12.84.49.2

नित्यं पञ्चोपधातीतैर् मन्त्रयेत् सह मन्त्रिभिः

nityaṃ pañcopadhātītair mantrayet saha mantribhiḥ

12.84.50

तेषां त्रयाणां विविधं विमर्शं बुध्येत चित्तं विनिवेश्य तत्र

teṣāṃ trayāṇāṃ vividhaṃ vimarśaṃ budhyeta cittaṃ viniveśya tatra

12.84.50.2

स्वनिश्चयं तं परनिश्चयं च निवेदयेद् उत्तरमन्त्रकाले

svaniścayaṃ taṃ paraniścayaṃ ca nivedayed uttaramantrakāle

12.84.51

धर्मार्थकामज्ञम् उपेत्य पृच्छेद् युक्तो गुरुं ब्राह्मणम् उत्तमार्थम्

dharmārthakāmajñam upetya pṛcched yukto guruṃ brāhmaṇam uttamārtham

12.84.51.2

निष्ठा कृता तेन यदा सह स्यात् तं तत्र मार्गं प्रणयेद् असक्तम्

niṣṭhā kṛtā tena yadā saha syāt taṃ tatra mārgaṃ praṇayed asaktam

12.84.52

एवं सदा मन्त्रयितव्यम् आहुर् ये मन्त्रतत्त्वार्थविनिश्चयज्ञाः

evaṃ sadā mantrayitavyam āhur ye mantratattvārthaviniścayajñāḥ

12.84.52.2

तस्मात् त्वम् एवं प्रणयेः सदैव मन्त्रं प्रजासंग्रहणे समर्थम्

tasmāt tvam evaṃ praṇayeḥ sadaiva mantraṃ prajāsaṃgrahaṇe samartham

12.84.53

न वामनाः कुब्जकृशा न खञ्जा नान्धा जडाः स्त्री न नपुंसकं च

na vāmanāḥ kubjakṛśā na khañjā nāndhā jaḍāḥ strī na napuṃsakaṃ ca

12.84.53.2

न चात्र तिर्यङ् न पुरो न पश्चान् नोर्ध्वं न चाधः प्रचरेत कश्चित्

na cātra tiryaṅ na puro na paścān nordhvaṃ na cādhaḥ pracareta kaścit

12.84.54

आरुह्य वातायनम् एव शून्यं स्थलं प्रकाशं कुशकाशहीनम्

āruhya vātāyanam eva śūnyaṃ sthalaṃ prakāśaṃ kuśakāśahīnam

12.84.54.2

वागङ्गदोषान् परिहृत्य मन्त्रं संमन्त्रयेत् कार्यम् अहीनकालम्

vāgaṅgadoṣān parihṛtya mantraṃ saṃmantrayet kāryam ahīnakālam

12.85.1

भीष्म उवाच

bhīṣma uvāca

12.85.1.2

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्

atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam

12.85.1.3

बृहस्पतेश्च संवादं शक्रस्य च युधिष्ठिर

bṛhaspateśca saṃvādaṃ śakrasya ca yudhiṣṭhira

12.85.2

शक्र उवाच

śakra uvāca