12.68.56

कृतज्ञं प्राज्ञम् अक्षुद्रं दृढभक्तिं जितेन्द्रियम्

kṛtajñaṃ prājñam akṣudraṃ dṛḍhabhaktiṃ jitendriyam

12.68.56.2

धर्मनित्यं स्थितं स्थित्यां मन्त्रिणं पूजयेन्नृपः

dharmanityaṃ sthitaṃ sthityāṃ mantriṇaṃ pūjayennṛpaḥ

12.68.57

दृढभक्तिं कृतप्रज्ञं धर्मज्ञं संयतेन्द्रियम्

dṛḍhabhaktiṃ kṛtaprajñaṃ dharmajñaṃ saṃyatendriyam

12.68.57.2

शूरम् अक्षुद्रकर्माणं निषिद्धजनम् आश्रयेत्

śūram akṣudrakarmāṇaṃ niṣiddhajanam āśrayet

12.68.58

राजा प्रगल्भं पुरुषं करोति राजा कृशं बृंहयते मनुष्यम्

rājā pragalbhaṃ puruṣaṃ karoti rājā kṛśaṃ bṛṃhayate manuṣyam

12.68.58.2

राजाभिपन्नस्य कुतः सुखानि राजाभ्युपेतं सुखिनं करोति

rājābhipannasya kutaḥ sukhāni rājābhyupetaṃ sukhinaṃ karoti

12.68.59

राजा प्रजानां हृदयं गरीयो गतिः प्रतिष्ठा सुखम् उत्तमं च

rājā prajānāṃ hṛdayaṃ garīyo gatiḥ pratiṣṭhā sukham uttamaṃ ca

12.68.59.2

यम् आश्रिता लोकम् इमं परं च जयन्ति सम्यक् पुरुषा नरेन्द्रम्

yam āśritā lokam imaṃ paraṃ ca jayanti samyak puruṣā narendram

12.68.60

नराधिपश्चाप्यनुशिष्य मेदिनीं दमेन सत्येन च सौहृदेन

narādhipaścāpyanuśiṣya medinīṃ damena satyena ca sauhṛdena

12.68.60.2

महद्भिर् इष्ट्वा क्रतुभिर् महायशास् त्रिविष्टपे स्थानम् उपैति सत्कृतम्

mahadbhir iṣṭvā kratubhir mahāyaśās triviṣṭape sthānam upaiti satkṛtam

12.68.61

स एवम् उक्तो गुरुणा कौसल्यो राजसत्तमः

sa evam ukto guruṇā kausalyo rājasattamaḥ

12.68.61.2

प्रयत्नात् कृतवान् वीरः प्रजानां परिपालनम्

prayatnāt kṛtavān vīraḥ prajānāṃ paripālanam

12.69.1

युधिष्ठिर उवाच

yudhiṣṭhira uvāca

12.69.1.2

पार्थिवेन विशेषेण किं कार्यम् अवशिष्यते

pārthivena viśeṣeṇa kiṃ kāryam avaśiṣyate

12.69.1.3

कथं रक्ष्यो जनपदः कथं रक्ष्याश्च शत्रवः

kathaṃ rakṣyo janapadaḥ kathaṃ rakṣyāśca śatravaḥ

12.69.2

कथं चारं प्रयुञ्जीत वर्णान् विश्वासयेत् कथम्

kathaṃ cāraṃ prayuñjīta varṇān viśvāsayet katham

12.69.2.2

कथं भृत्यान् कथं दारान् कथं पुत्रांश्च भारत

kathaṃ bhṛtyān kathaṃ dārān kathaṃ putrāṃśca bhārata

12.69.3

भीष्म उवाच

bhīṣma uvāca

12.69.3.2

राजवृत्तं महाराज शृणुष्वावहितो ऽखिलम्

rājavṛttaṃ mahārāja śṛṇuṣvāvahito 'khilam

12.69.3.3

यत् कार्यं पार्थिवेनादौ पार्थिवप्रकृतेन वा

yat kāryaṃ pārthivenādau pārthivaprakṛtena vā