12.290.52.3

एतन्मे संशयं कृत्स्नं वक्तुम् अर्हसि तत्त्वतः

etanme saṃśayaṃ kṛtsnaṃ vaktum arhasi tattvataḥ

12.290.53

भीष्म उवाच

bhīṣma uvāca

12.290.53.2

पञ्च दोषान् प्रभो देहे प्रवदन्ति मनीषिणः

pañca doṣān prabho dehe pravadanti manīṣiṇaḥ

12.290.53.3

मार्गज्ञाः कापिलाः सांख्याः शृणु तान् अरिसूदन

mārgajñāḥ kāpilāḥ sāṃkhyāḥ śṛṇu tān arisūdana

12.290.54

कामक्रोधौ भयं निद्रा पञ्चमः श्वास उच्यते

kāmakrodhau bhayaṃ nidrā pañcamaḥ śvāsa ucyate

12.290.54.2

एते दोषाः शरीरेषु दृश्यन्ते सर्वदेहिनाम्

ete doṣāḥ śarīreṣu dṛśyante sarvadehinām

12.290.55

छिन्दन्ति क्षमया क्रोधं कामं संकल्पवर्जनात्

chindanti kṣamayā krodhaṃ kāmaṃ saṃkalpavarjanāt

12.290.55.2

सत्त्वसंशीलनान्निद्राम् अप्रमादाद् भयं तथा

sattvasaṃśīlanānnidrām apramādād bhayaṃ tathā

12.290.55.3

छिन्दन्ति पञ्चमं श्वासं लघ्वाहारतया नृप

chindanti pañcamaṃ śvāsaṃ laghvāhāratayā nṛpa

12.290.56

गुणान् गुणशतैर् ज्ञात्वा दोषान् दोषशतैर् अपि

guṇān guṇaśatair jñātvā doṣān doṣaśatair api

12.290.56.2

हेतून् हेतुशतैश्चित्रैश्चित्रान् विज्ञाय तत्त्वतः

hetūn hetuśataiścitraiścitrān vijñāya tattvataḥ

12.290.57

अपां फेनोपमं लोकं विष्णोर् मायाशतैर् वृतम्

apāṃ phenopamaṃ lokaṃ viṣṇor māyāśatair vṛtam

12.290.57.2

चित्तभित्तिप्रतीकाशं नलसारम् अनर्थकम्

cittabhittipratīkāśaṃ nalasāram anarthakam

12.290.58

तमः श्वभ्रनिभं दृष्ट्वा वर्षबुद्बुदसंनिभम्

tamaḥ śvabhranibhaṃ dṛṣṭvā varṣabudbudasaṃnibham

12.290.58.2

नाशप्रायं सुखाद्धीनं नाशोत्तरम् अभावगम्

nāśaprāyaṃ sukhāddhīnaṃ nāśottaram abhāvagam

12.290.58.3

रजस्तमसि संमग्नं पङ्के द्विपम् इवावशम्

rajastamasi saṃmagnaṃ paṅke dvipam ivāvaśam

12.290.59

सांख्या राजन्महाप्राज्ञास्त्यक्त्वा देहं प्रजाकृतम्

sāṃkhyā rājanmahāprājñāstyaktvā dehaṃ prajākṛtam

12.290.59.2

ज्ञानज्ञेयेन सांख्येन व्यापिना महता नृप

jñānajñeyena sāṃkhyena vyāpinā mahatā nṛpa

12.290.60

राजसान् अशुभान् गन्धांस्तामसांश्च तथाविधान्

rājasān aśubhān gandhāṃstāmasāṃśca tathāvidhān

12.290.60.2

पुण्यांश्च सात्त्विकान् गन्धान् स्पर्शजान् देहसंश्रितान्

puṇyāṃśca sāttvikān gandhān sparśajān dehasaṃśritān