12.243.18

संगोप्य ह्यात्मनो द्वाराण्यपिधाय विचिन्तयन्

saṃgopya hyātmano dvārāṇyapidhāya vicintayan

12.243.18.2

यो ह्यास्ते ब्राह्मणः शिष्टः स आत्मरतिर् उच्यते

yo hyāste brāhmaṇaḥ śiṣṭaḥ sa ātmaratir ucyate

12.243.19

समाहितं परे तत्त्वे क्षीणकामम् अवस्थितम्

samāhitaṃ pare tattve kṣīṇakāmam avasthitam

12.243.19.2

सर्वतः सुखम् अन्वेति वपुश्चान्द्रमसं यथा

sarvataḥ sukham anveti vapuścāndramasaṃ yathā

12.243.20

सविशेषाणि भूतानि गुणांश्चाभजतो मुनेः

saviśeṣāṇi bhūtāni guṇāṃścābhajato muneḥ

12.243.20.2

सुखेनापोह्यते दुःखं भास्करेण तमो यथा

sukhenāpohyate duḥkhaṃ bhāskareṇa tamo yathā

12.243.21

तम् अतिक्रान्तकर्माणम् अतिक्रान्तगुणक्षयम्

tam atikrāntakarmāṇam atikrāntaguṇakṣayam

12.243.21.2

ब्राह्मणं विषयाश्लिष्टं जरामृत्यू न विन्दतः

brāhmaṇaṃ viṣayāśliṣṭaṃ jarāmṛtyū na vindataḥ

12.243.22

स यदा सर्वतो मुक्तः समः पर्यवतिष्ठते

sa yadā sarvato muktaḥ samaḥ paryavatiṣṭhate

12.243.22.2

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च शरीरस्थो ऽतिवर्तते

indriyāṇīndriyārthāṃśca śarīrastho 'tivartate

12.243.23

कारणं परमं प्राप्य अतिक्रान्तस्य कार्यताम्

kāraṇaṃ paramaṃ prāpya atikrāntasya kāryatām

12.243.23.2

पुनरावर्तनं नास्ति सम्प्राप्तस्य परात् परम्

punarāvartanaṃ nāsti samprāptasya parāt param

12.244.1

व्यास उवाच

vyāsa uvāca

12.244.1.2

द्वंद्वानि मोक्षजिज्ञासुर् अर्थधर्मावनुष्ठितः

dvaṃdvāni mokṣajijñāsur arthadharmāvanuṣṭhitaḥ

12.244.1.3

वक्त्रा गुणवता शिष्यः श्राव्यः पूर्वम् इदं महत्

vaktrā guṇavatā śiṣyaḥ śrāvyaḥ pūrvam idaṃ mahat

12.244.2

आकाशं मारुतो ज्योतिर् आपः पृथ्वी च पञ्चमी

ākāśaṃ māruto jyotir āpaḥ pṛthvī ca pañcamī

12.244.2.2

भावाभावौ च कालश्च सर्वभूतेषु पञ्चसु

bhāvābhāvau ca kālaśca sarvabhūteṣu pañcasu

12.244.3

अन्तरात्मकम् आकाशं तन्मयं श्रोत्रम् इन्द्रियम्

antarātmakam ākāśaṃ tanmayaṃ śrotram indriyam

12.244.3.2

तस्य शब्दं गुणं विद्यान्मूर्तिशास्त्रविधानवित्

tasya śabdaṃ guṇaṃ vidyānmūrtiśāstravidhānavit

12.244.4

चरणं मारुतात्मेति प्राणापानौ च तन्मयौ

caraṇaṃ mārutātmeti prāṇāpānau ca tanmayau