12.240.3

बुद्धिर् आत्मा मनुष्यस्य बुद्धिर् एवात्मनो

buddhir ātmā manuṣyasya buddhir evātmano

12.240.3.2

यदा विकुरुते भावं तदा भवति सा मनः

yadā vikurute bhāvaṃ tadā bhavati sā manaḥ

12.240.4

इन्द्रियाणां पृथग्भावाद् बुद्धिर् विक्रियते ह्यणु

indriyāṇāṃ pṛthagbhāvād buddhir vikriyate hyaṇu

12.240.4.2

शृण्वती भवति श्रोत्रं स्पृशती स्पर्श उच्यते

śṛṇvatī bhavati śrotraṃ spṛśatī sparśa ucyate

12.240.5

पश्यन्ती भवते दृष्टी रसती रसनं भवेत्

paśyantī bhavate dṛṣṭī rasatī rasanaṃ bhavet

12.240.5.2

जिघ्रती भवति घ्राणं बुद्धिर् विक्रियते पृथक्

jighratī bhavati ghrāṇaṃ buddhir vikriyate pṛthak

12.240.6

इन्द्रियाणीति तान्याहुस्तेष्वदृश्याधितिष्ठति

indriyāṇīti tānyāhusteṣvadṛśyādhitiṣṭhati

12.240.6.2

तिष्ठती पुरुषे बुद्धिस्त्रिषु भावेषु वर्तते

tiṣṭhatī puruṣe buddhistriṣu bhāveṣu vartate

12.240.7

कदाचिल्लभते प्रीतिं कदाचिद् अपि शोचते

kadācillabhate prītiṃ kadācid api śocate

12.240.7.2

न सुखेन न दुःखेन कदाचिद् इह युज्यते

na sukhena na duḥkhena kadācid iha yujyate

12.240.8

सेयं भावात्मिका भावांस्त्रीन् एतान् अतिवर्तते

seyaṃ bhāvātmikā bhāvāṃstrīn etān ativartate

12.240.8.2

सरितां सागरो भर्ता महावेलाम् इवोर्मिमान्

saritāṃ sāgaro bhartā mahāvelām ivormimān

12.240.9

यदा प्रार्थयते किंचित् तदा भवति सा मनः

yadā prārthayate kiṃcit tadā bhavati sā manaḥ

12.240.9.2

अधिष्ठानानि वै बुद्ध्या पृथग् एतानि संस्मरेत्

adhiṣṭhānāni vai buddhyā pṛthag etāni saṃsmaret

12.240.9.3

इन्द्रियाण्येव मेध्यानि विजेतव्यानि कृत्स्नशः

indriyāṇyeva medhyāni vijetavyāni kṛtsnaśaḥ

12.240.10

सर्वाण्येवानुपूर्व्येण यद् यन्नानुविधीयते

sarvāṇyevānupūrvyeṇa yad yannānuvidhīyate

12.240.10.2

अविभागगता बुद्धिर् भावे मनसि वर्तते

avibhāgagatā buddhir bhāve manasi vartate

12.240.10.3

प्रवर्तमानं तु रजः सत्त्वम् अप्यनुवर्तते

pravartamānaṃ tu rajaḥ sattvam apyanuvartate

12.240.11

ये चैव भावा वर्तन्ते सर्व एष्वेव ते त्रिषु

ye caiva bhāvā vartante sarva eṣveva te triṣu

12.240.11.2

अन्वर्थाः सम्प्रवर्तन्ते रथनेमिम् अरा इव

anvarthāḥ sampravartante rathanemim arā iva