12.239.18.2

एतस्मिन्न् एव कृत्ये वै वर्तते बुद्धिर् उत्तमा

etasminn eva kṛtye vai vartate buddhir uttamā

12.239.19

गुणान् नेनीयते बुद्धिर् बुद्धिर् एवेन्द्रियाण्यपि

guṇān nenīyate buddhir buddhir evendriyāṇyapi

12.239.19.2

मनःषष्ठानि सर्वाणि बुद्ध्यभावे कुतो गुणाः

manaḥṣaṣṭhāni sarvāṇi buddhyabhāve kuto guṇāḥ

12.239.20

तत्र यत् प्रीतिसंयुक्तं किंचिद् आत्मनि लक्षयेत्

tatra yat prītisaṃyuktaṃ kiṃcid ātmani lakṣayet

12.239.20.2

प्रशान्तम् इव संशुद्धं सत्त्वं तद् उपधारयेत्

praśāntam iva saṃśuddhaṃ sattvaṃ tad upadhārayet

12.239.21

यत् तु संतापसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत्

yat tu saṃtāpasaṃyuktaṃ kāye manasi vā bhavet

12.239.21.2

रजः प्रवर्तकं तत् स्यात् सततं हारि देहिनाम्

rajaḥ pravartakaṃ tat syāt satataṃ hāri dehinām

12.239.22

यत् तु संमोहसंयुक्तम् अव्यक्तविषयं भवेत्

yat tu saṃmohasaṃyuktam avyaktaviṣayaṃ bhavet

12.239.22.2

अप्रतर्क्यम् अविज्ञेयं तमस्तद् उपधार्यताम्

apratarkyam avijñeyaṃ tamastad upadhāryatām

12.239.23

प्रहर्षः प्रीतिर् आनन्दः साम्यं स्वस्थात्मचित्तता

praharṣaḥ prītir ānandaḥ sāmyaṃ svasthātmacittatā

12.239.23.2

अकस्माद् यदि वा कस्माद् वर्तते सात्त्विको गुणः

akasmād yadi vā kasmād vartate sāttviko guṇaḥ

12.239.24

अभिमानो मृषावादो लोभो मोहस्तथाक्षमा

abhimāno mṛṣāvādo lobho mohastathākṣamā

12.239.24.2

लिङ्गानि रजसस्तानि वर्तन्ते हेत्वहेतुतः

liṅgāni rajasastāni vartante hetvahetutaḥ

12.239.25

तथा मोहः प्रमादश्च तन्द्री निद्राप्रबोधिता

tathā mohaḥ pramādaśca tandrī nidrāprabodhitā

12.239.25.2

कथंचिद् अभिवर्तन्ते विज्ञेयास्तामसा गुणाः

kathaṃcid abhivartante vijñeyāstāmasā guṇāḥ

12.240.1

व्यास उवाच

vyāsa uvāca

12.240.1.2

मनः प्रसृजते भावं बुद्धिर् अध्यवसायिनी

manaḥ prasṛjate bhāvaṃ buddhir adhyavasāyinī

12.240.1.3

हृदयं प्रियाप्रिये वेद त्रिविधा कर्मचोदना

hṛdayaṃ priyāpriye veda trividhā karmacodanā

12.240.2

इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यः परमं मनः

indriyebhyaḥ parā hyarthā arthebhyaḥ paramaṃ manaḥ

12.240.2.2

मनसस्तु परा बुद्धिर् बुद्धेर् आत्मा परो मतः

manasastu parā buddhir buddher ātmā paro mataḥ