1.43

तत्त्वार्णम् अग्निनयनं रसशरपुरम् अस्त्रमन्त्रपदम् अन्या

tattvārṇam agninayanaṃ rasaśarapuram astramantrapadam anyā

1.44

मुनितत्त्वार्णं द्विकपदमन्त्रं वस्वक्षिभुवनम् अपरकला

munitattvārṇaṃ dvikapadamantraṃ vasvakṣibhuvanam aparakalā

1.45

अग्न्यर्णतत्त्वम् एककपदमन्त्रं सैकभुवनम् इति तुर्या

agnyarṇatattvam ekakapadamantraṃ saikabhuvanam iti turyā

1.46

षोडश वर्णाः पदमन्त्रतत्त्वम् एकं च शान्त्यतीतेयम्

ṣoḍaśa varṇāḥ padamantratattvam ekaṃ ca śāntyatīteyam

1.47

इति

iti

1.48

तद् एवम् आणवीं वृत्तिम् आलम्ब्य भगवान् विचित्रैः जात्यायुर्भोगैः जरायुजाण्डजोद्भेदजस्वेदजादिजातं प्रादुर्भावयति

tad evam āṇavīṃ vṛttim ālambya bhagavān vicitraiḥ jātyāyurbhogaiḥ jarāyujāṇḍajodbhedajasvedajādijātaṃ prādurbhāvayati

1.49

तत्र उपभुक्तस्य अन्नपानस्य पाकवशात् रसरूपतया स्थितस्य रक्तमांसमेदोऽस्थिमज्जात्मना शुक्रधातौ विश्रान्तिर् भवति तत्र इमाः प्रजाः प्रजायन्ते

tatra upabhuktasya annapānasya pākavaśāt rasarūpatayā sthitasya raktamāṃsamedo'sthimajjātmanā śukradhātau viśrāntir bhavati tatra imāḥ prajāḥ prajāyante

1.50

तथा चोक्तं सौश्रुते इह खलु पाञ्चभौतिकस्य चतुर्विधस्य आहारस्य षड्रसोपेतस्य द्विविधरसवीर्यस्य अष्टविधरसवीर्यस्य अनेकप्रकारोपभुक्तस्य परिणतस्य यस् तेजोरूपः सारः सूक्ष्मः स रस इत्य् उच्यते तस्य हृदयं स्थानं स च हृदयात् चतुर्विंशतिधमनीर् अनुप्रविश्य ऊर्ध्वगा दश दश च अधोगामिनीः चतस्रः तिर्यग्गाः सकलं शरीरम् अहरहस् तर्पयति जीवयति धारयति वर्धयति अदृष्टनिमित्तेन कर्मणा स खलु आप्यो रसो यकृत्प्लीहादिं प्राप्य रागम् उपैति भवन्ति वा अत्र श्लोकाः

tathā coktaṃ sauśrute iha khalu pāñcabhautikasya caturvidhasya āhārasya ṣaḍrasopetasya dvividharasavīryasya aṣṭavidharasavīryasya anekaprakāropabhuktasya pariṇatasya yas tejorūpaḥ sāraḥ sūkṣmaḥ sa rasa ity ucyate tasya hṛdayaṃ sthānaṃ sa ca hṛdayāt caturviṃśatidhamanīr anupraviśya ūrdhvagā daśa daśa ca adhogāminīḥ catasraḥ tiryaggāḥ sakalaṃ śarīram aharahas tarpayati jīvayati dhārayati vardhayati adṛṣṭanimittena karmaṇā sa khalu āpyo raso yakṛtplīhādiṃ prāpya rāgam upaiti bhavanti vā atra ślokāḥ

1.51

रञ्जितास् तेजसा त्व् आपः शरीरस्थेन देहिनाम्

rañjitās tejasā tv āpaḥ śarīrasthena dehinām

1.51.2

अव्यापन्नाः प्रसन्नेन रक्तम् इत्य् एव तद् विदुः

avyāpannāḥ prasannena raktam ity eva tad viduḥ

1.52

रसाद् एव स्त्रियो रक्तं रजःसंज्ञं प्रवर्तते

rasād eva striyo raktaṃ rajaḥsaṃjñaṃ pravartate

1.52.2

तद्वशाद् द्वादशाद् ऊर्ध्वं याति पञ्चाशतिः क्षितिम्

tadvaśād dvādaśād ūrdhvaṃ yāti pañcāśatiḥ kṣitim

1.53

आर्तवं शोणितम् आग्नेयम् अग्नीषोमीयत्वात् गर्भस्य

ārtavaṃ śoṇitam āgneyam agnīṣomīyatvāt garbhasya

1.53.2

रसाद् रक्तं ततो मांसं मांसमेदश् च जायते

rasād raktaṃ tato māṃsaṃ māṃsamedaś ca jāyate

1.54

मेदसो ऽस्थि ततो मज्जा मज्जातः शुक्रसम्भवः

medaso 'sthi tato majjā majjātaḥ śukrasambhavaḥ

1.54.2

एवं मांसेन शुक्रत्वं रसो याति यथाक्रमम्

evaṃ māṃsena śukratvaṃ raso yāti yathākramam

1.54.3

स्त्रीणां तथैव मासेन भवेद् आर्तवसम्भवः

strīṇāṃ tathaiva māsena bhaved ārtavasambhavaḥ

1.55

इति

iti

1.56

तद् एवंभूते मातृपितृसम्बन्धसम्भूते अग्नीषोमात्मके रक्तरेतसी कुसुमसमयाद् अनन्तरं जननीजठरे रेतः कलिलीभवति ततो बुद्बुदम् ततः पेशी ततो घनः यावद् अङ्गपरिग्रहः अङ्गव्यक्तिः संविदुल्लासः सर्वाङ्गसम्पत्तिर् ओजःसंचारः सुखदुःखसंवित्तिर् इति यावत् प्रजायते

tad evaṃbhūte mātṛpitṛsambandhasambhūte agnīṣomātmake raktaretasī kusumasamayād anantaraṃ jananījaṭhare retaḥ kalilībhavati tato budbudam tataḥ peśī tato ghanaḥ yāvad aṅgaparigrahaḥ aṅgavyaktiḥ saṃvidullāsaḥ sarvāṅgasampattir ojaḥsaṃcāraḥ sukhaduḥkhasaṃvittir iti yāvat prajāyate

1.57

उक्तं श्रीचिल्लाचक्रेश्वरमते

uktaṃ śrīcillācakreśvaramate

Janmamaraṇavicāra