1.1.1

उपनयनम् व्याख्यास्यामः

upanayanam vyākhyāsyāmaḥ

1.1.2

सप्त वर्षम् ब्राह्मणम् उपनयीत एकादश वर्षम् राजन्यम् द्वादश वर्षम् वैश्यम्

sapta varṣam brāhmaṇam upanayīta ekādaśa varṣam rājanyam dvādaśa varṣam vaiśyam

1.1.3

वसन्ते ब्राह्मणम् ग्रीष्मे राजन्यम् शरदि वैश्यम्

vasante brāhmaṇam grīṣme rājanyam śaradi vaiśyam

1.1.4

आपूर्यमाणपक्षे पुण्ये नक्षत्रे विशेषेण पुंनामधेये युग्मान् ब्राह्मणान् अन्नेन परिविष्य पुण्य अहम् स्वस्त्ययनम् ऋद्धिम् इति वाचयित्वा आशितस्य कुमारस्य केशान् वापयित्वा स्नातम् अलंकृतम् अहतम् वासः परिधाय प्राचीन प्रवणे उदीचीन प्रवणे प्राच् उदक् प्रवणे समे वा देशे उद्धत्य अवोक्ष्य अग्निम् मथित्वा लौकिकम् वा आहृत्य न्युप्य उपसमादधाति

āpūryamāṇapakṣe puṇye nakṣatre viśeṣeṇa puṃnāmadheye yugmān brāhmaṇān annena pariviṣya puṇya aham svastyayanam ṛddhim iti vācayitvā āśitasya kumārasya keśān vāpayitvā snātam alaṃkṛtam ahatam vāsaḥ paridhāya prācīna pravaṇe udīcīna pravaṇe prāc udak pravaṇe same vā deśe uddhatya avokṣya agnim mathitvā laukikam vā āhṛtya nyupya upasamādadhāti

1.1.5

प्राच् अग्रैः दर्भैः अग्निम् परिस्तृणाति

prāc agraiḥ darbhaiḥ agnim paristṛṇāti

1.1.6

अपि वा उदक् अग्राः पश्चात् पुरस्तात् च भवन्ति

api vā udak agrāḥ paścāt purastāt ca bhavanti

1.1.7

दक्षिणान् उत्तरान् करोति उत्तरान् अधरान् यदि प्राच् उदक् अग्राः

dakṣiṇān uttarān karoti uttarān adharān yadi prāc udak agrāḥ

1.1.8

दक्षिणेन अग्निम् ब्रह्म आयतने दर्भान् संस्तीर्य मयि गृह्णामि यः नः अग्निः इति द्वाभ्याम् आत्मन् अग्निम् गृहीत्वा उत्तरेण अग्निम् दर्भान् संस्तीर्य यथार्थम् द्रव्याणि प्रयुनक्ति अश्मानम् अहतम् वासः अजिनम् मौञ्जीम् मेखलाम् त्रिवृताम् ब्राह्मणस्य ज्याम् राजन्यस्य आवीसूत्रम् वैश्यस्य बैल्वम् पालाशम् वा दण्डम् ब्राह्मणस्य नैय्यग्रोधम् राजन्यस्य औदुम्बरम् वैश्यस्य

dakṣiṇena agnim brahma āyatane darbhān saṃstīrya mayi gṛhṇāmi yaḥ naḥ agniḥ iti dvābhyām ātman agnim gṛhītvā uttareṇa agnim darbhān saṃstīrya yathārtham dravyāṇi prayunakti aśmānam ahatam vāsaḥ ajinam mauñjīm mekhalām trivṛtām brāhmaṇasya jyām rājanyasya āvīsūtram vaiśyasya bailvam pālāśam vā daṇḍam brāhmaṇasya naiyyagrodham rājanyasya audumbaram vaiśyasya

1.1.9

एकविंशति दारुम् इध्मम् संनह्यति आहुति परिमाणम् वा

ekaviṃśati dārum idhmam saṃnahyati āhuti parimāṇam vā

1.1.10

तस्मिन् शम्याः परिधीन् इध्मे उपसंनह्यति

tasmin śamyāḥ paridhīn idhme upasaṃnahyati

1.1.11

दर्वीम् कूर्चम् आज्य स्थालीम् प्रणीता प्रणयनम् येन च अर्थः

darvīm kūrcam ājya sthālīm praṇītā praṇayanam yena ca arthaḥ

1.1.12

सकृत् एव सर्वाणि यथा उपपदम् वा

sakṛt eva sarvāṇi yathā upapadam vā

1.1.13

एतस्मिन् काले ब्रह्मा यज्ञोपवीतम् कृत्वा अपः आचम्य अपरेण अग्निम् दक्षिणा अतिक्रम्य ब्रह्म सदनात् तृणम् निरस्य अपः उपस्पृश्य अग्निम् अभिमुखः उपविशति

etasmin kāle brahmā yajñopavītam kṛtvā apaḥ ācamya apareṇa agnim dakṣiṇā atikramya brahma sadanāt tṛṇam nirasya apaḥ upaspṛśya agnim abhimukhaḥ upaviśati

1.1.14

समौ अ प्रच्छिन्न अग्रौ दर्भौ प्रादेश मात्रौ पवित्रे कृत्वा अन्येन नखात् छित्त्वा अद्भिः अनुमृज्य पवित्र अन्तर्हिते पात्रे अपः आनीय उपबिलम् पूरयित्वा उदक् अग्राभ्याम् पवित्राभ्याम् त्रिस् उत्पूय उत्तरेण अग्निम् दर्भेषु सादयित्वा दर्भैः अपिदधाति

samau a pracchinna agrau darbhau prādeśa mātrau pavitre kṛtvā anyena nakhāt chittvā adbhiḥ anumṛjya pavitra antarhite pātre apaḥ ānīya upabilam pūrayitvā udak agrābhyām pavitrābhyām tris utpūya uttareṇa agnim darbheṣu sādayitvā darbhaiḥ apidadhāti

1.1.15

तिरस् पवित्रम् प्रोक्षणीः संस्कृत्य यथा पुरस्तात् बिलवन्ति उत्तानानि कृत्वा विषाय इध्मम् त्रिस् सर्वाभिः प्रोक्षति

tiras pavitram prokṣaṇīḥ saṃskṛtya yathā purastāt bilavanti uttānāni kṛtvā viṣāya idhmam tris sarvābhiḥ prokṣati

1.1.16

दर्वीम् निष्टप्य संमृज्य पुनर् निष्टप्य निदधाति

darvīm niṣṭapya saṃmṛjya punar niṣṭapya nidadhāti

1.1.17

संमार्गान् अभ्युक्ष्य अग्नौ आदधाति

saṃmārgān abhyukṣya agnau ādadhāti

1.1.18

आज्यम् विलाप्य पवित्र अन्तर्हितायाम् आज्य स्थाल्याम् आज्यम् निरूप्य उदीचः अङ्गारान् निरूह्य तेषु अधिश्रित्य अवद्योत्य दर्भ तरुणाभ्याम् प्रत्यस्य त्रिस् पर्यग्नि कृत्वा उदक् उद्वास्य अङ्गारान् प्रत्यूह्य आज्यम् त्रिस् उत्पूय पवित्रे अग्नौ आधाय

ājyam vilāpya pavitra antarhitāyām ājya sthālyām ājyam nirūpya udīcaḥ aṅgārān nirūhya teṣu adhiśritya avadyotya darbha taruṇābhyām pratyasya tris paryagni kṛtvā udak udvāsya aṅgārān pratyūhya ājyam tris utpūya pavitre agnau ādhāya

1.2.1

शम्याभिः परिदधाति

śamyābhiḥ paridadhāti

1.2.2

अपरेण अग्निम् उदीचीन कुम्बाम् मध्यमाम् निदधाति दक्षिणेन अग्निम् संस्पृष्टाम् मध्यमया प्राचीन कुम्बाम् उत्तरेण अग्निम् संस्पृष्टाम् मध्यमया प्राचीन कुम्बाम्

apareṇa agnim udīcīna kumbām madhyamām nidadhāti dakṣiṇena agnim saṃspṛṣṭām madhyamayā prācīna kumbām uttareṇa agnim saṃspṛṣṭām madhyamayā prācīna kumbām

Hiraṇyakeśigṛhyasūtra