1.3.1.2.1

करस्याङ्गुष्ठे या धमनी सा जीवसाक्षिणी जीवोऽस्ति नो वेति बोधनी ज्ञेया

karasyāṅguṣṭhe yā dhamanī sā jīvasākṣiṇī jīvo'sti no veti bodhanī jñeyā

1.3.1.2.2

बुधैस् तच्चेष्टया मन्दस्थिरचलगामिन्या कायस्य देहस्य सुखं दुःखं च ज्ञेयम्

budhais tacceṣṭayā mandasthiracalagāminyā kāyasya dehasya sukhaṃ duḥkhaṃ ca jñeyam

1.3.3.1.1

मरुत्कोपे सति नाडी जलौकासर्पयोर् गतिं गमनं धत्ते

marutkope sati nāḍī jalaukāsarpayor gatiṃ gamanaṃ dhatte

1.3.3.1.2

नाडी पित्तस्य कोपतः कुलिङ्गकाकमण्डूकगतिं धत्ते

nāḍī pittasya kopataḥ kuliṅgakākamaṇḍūkagatiṃ dhatte

1.3.3.1.3

कुलिङ्गो गृहचटकः हंसपारावतगतिं श्लेष्मप्रकोपतः धत्ते

kuliṅgo gṛhacaṭakaḥ haṃsapārāvatagatiṃ śleṣmaprakopataḥ dhatte

1.3.3.2.1

नाडी सन्निपाततः त्रिदोषप्रकोपतः लावतित्तिरवर्तिकानां गमनं धत्ते

nāḍī sannipātataḥ tridoṣaprakopataḥ lāvatittiravartikānāṃ gamanaṃ dhatte

1.3.3.2.2

नत्वेकस्य जन्तोर्गत्या नाम्नां प्रकुपितस्य दोषस्य बोधो भवेदतो द्वित्रिजन्तूनां गतिः दर्शिता यथा विकृतिमापन्नो वायुः सर्पगतिं धत्ते

natvekasya jantorgatyā nāmnāṃ prakupitasya doṣasya bodho bhavedato dvitrijantūnāṃ gatiḥ darśitā yathā vikṛtimāpanno vāyuḥ sarpagatiṃ dhatte

1.3.3.2.3

साम्यं गतो वायुः जलौकागतिं धत्ते एवमन्येऽपि ज्ञेयाः

sāmyaṃ gato vāyuḥ jalaukāgatiṃ dhatte evamanye'pi jñeyāḥ

1.3.4.2.1

द्विदोषकोपतः कदाचिन्मन्दगमना कदाचिद्वेगवाहिनी ज्ञेया

dvidoṣakopataḥ kadācinmandagamanā kadācidvegavāhinī jñeyā

1.3.5.2.1

स्थानविच्युता सती हन्ति

sthānavicyutā satī hanti

1.3.5.2.2

या धमनी स्थित्वा स्थित्वा चलति सा प्राणनाशिनी स्मृता कथिता

yā dhamanī sthitvā sthitvā calati sā prāṇanāśinī smṛtā kathitā

1.3.5.2.3

अतिक्षीणा शीता गच्छती सती प्राणिनो जीवितं जीवनाशम् असंशयं निःसंदेहेन हन्ति दूरीकरोतीत्यर्थः

atikṣīṇā śītā gacchatī satī prāṇino jīvitaṃ jīvanāśam asaṃśayaṃ niḥsaṃdehena hanti dūrīkarotītyarthaḥ

2.11.1.2.1

अथ धातुशोधनम्

atha dhātuśodhanam

2.11.1.2.2

स्वर्णादयः एते सप्त धातवो विज्ञेयास्तान् बुधः तद्दोषनिःसारणार्थं शोधयेत्

svarṇādayaḥ ete sapta dhātavo vijñeyāstān budhaḥ taddoṣaniḥsāraṇārthaṃ śodhayet

2.11.1.2.3

तारः रौप्यम् इति पित्तलो नागः सीसकः सीसकं तीक्ष्णलोहम्

tāraḥ raupyam iti pittalo nāgaḥ sīsakaḥ sīsakaṃ tīkṣṇaloham

2.11.4.2.1

अथ धातुशोधनम्

atha dhātuśodhanam

2.11.4.2.2

स्वर्णादिधातूनां पत्राणि तैलादौ त्रिधा त्रिवारम् अग्नौ प्रतापयेत् तप्त्वा तप्त्वा निषिञ्चयेत् निर्वापयेत्

svarṇādidhātūnāṃ patrāṇi tailādau tridhā trivāram agnau pratāpayet taptvā taptvā niṣiñcayet nirvāpayet

2.11.4.2.3

एवं स्वर्णादिलोहानां शुद्धिः सम्प्रजायते

evaṃ svarṇādilohānāṃ śuddhiḥ samprajāyate

2.11.4.2.4

नागवङ्गयोर् विशेषेण शोधनमाह तदा विशुद्धिः स्यात्

nāgavaṅgayor viśeṣeṇa śodhanamāha tadā viśuddhiḥ syāt

2.11.4.2.5

ननु पित्तलः कृत्रिमस्तत्कथं सप्त उच्यन्ते एके यशदेन सह सप्त आहुः

nanu pittalaḥ kṛtrimastatkathaṃ sapta ucyante eke yaśadena saha sapta āhuḥ

Gūḍhārthadīpikā