5.57.2

उत्तमाच् च भूमित्यागस् त्रिविधं सिद्धिलक्षणम्

uttamāc ca bhūmityāgas trividhaṃ siddhilakṣaṇam

5.58

प्राणायामात् खेचरत्वं प्राणायामाद् रोगनाशनम्

prāṇāyāmāt khecaratvaṃ prāṇāyāmād roganāśanam

5.58.2

प्राणायामाद् बोधयेच् छक्तिं प्राणायामान् मनोन्मनी

prāṇāyāmād bodhayec chaktiṃ prāṇāyāmān manonmanī

5.58.3

आनन्दो जायते चित्ते प्राणायामी सुखी भवेत्

ānando jāyate citte prāṇāyāmī sukhī bhavet

5.59

कथितं सहितं कुम्भं सूर्यभेदनकं शृणु

kathitaṃ sahitaṃ kumbhaṃ sūryabhedanakaṃ śṛṇu

5.59.2

पूरयेत् सूर्यनाड्या च यथाशक्ति बहिर्मरुत्

pūrayet sūryanāḍyā ca yathāśakti bahirmarut

5.60

धारयेद् बहुयत्नेन कुम्भकेन जलंधरैः

dhārayed bahuyatnena kumbhakena jalaṃdharaiḥ

5.60.2

यावत् स्वेदं नखकेशाभ्यां तावत् कुर्वन्तु कुम्भकम्

yāvat svedaṃ nakhakeśābhyāṃ tāvat kurvantu kumbhakam

5.61

प्राणो ऽपानः समानश् चोदानव्यानौ च वायवः

prāṇo 'pānaḥ samānaś codānavyānau ca vāyavaḥ

5.61.2

नागः कूर्मश् च कृकरो देवदत्तो धनंजयः

nāgaḥ kūrmaś ca kṛkaro devadatto dhanaṃjayaḥ

5.62

हृदि प्राणो वहेन् नित्यम् अपानो गुदमण्डले

hṛdi prāṇo vahen nityam apāno gudamaṇḍale

5.62.2

समानो नाभिदेशे तु उदानः कण्ठमध्यगः

samāno nābhideśe tu udānaḥ kaṇṭhamadhyagaḥ

5.62.3

व्यानो व्याप्य शरीरे तु प्रधानाः पञ्च वायवः

vyāno vyāpya śarīre tu pradhānāḥ pañca vāyavaḥ

5.63

प्राणाद्याः पञ्च विख्याता नागाद्याः पञ्च वायवः

prāṇādyāḥ pañca vikhyātā nāgādyāḥ pañca vāyavaḥ

5.63.2

तेषाम् अपि च पञ्चानां स्थानानि च वदाम्य् अहम्

teṣām api ca pañcānāṃ sthānāni ca vadāmy aham

5.64

उद्गारे नाग आख्यातः कूर्मस् तून्मीलने स्मृतः

udgāre nāga ākhyātaḥ kūrmas tūnmīlane smṛtaḥ

5.64.2

कृकरः क्षुत्तृषे ज्ञेयो देवदत्तो विजृम्भणे

kṛkaraḥ kṣuttṛṣe jñeyo devadatto vijṛmbhaṇe

5.64.3

न जहाति मृते क्वापि सर्वव्यापी धनंजयः

na jahāti mṛte kvāpi sarvavyāpī dhanaṃjayaḥ

5.65

नागो गृह्णाति चैतन्यं कूर्मश् चैव निमेषणम्

nāgo gṛhṇāti caitanyaṃ kūrmaś caiva nimeṣaṇam

5.65.2

क्षुत्तृषं कृकरश् चैव जृम्भणं चतुर्थेन तु

kṣuttṛṣaṃ kṛkaraś caiva jṛmbhaṇaṃ caturthena tu

Gheraṇḍasaṃhitā