3.57

यदा महान् संवृत्तस्तदा लिप्यामुपन्यस्तः

yadā mahān saṃvṛttastadā lipyāmupanyastaḥ

3.58

संख्यायां गणनायां मुद्रायामुद्धारे न्यासे निक्षेपे वस्तुपरीक्षायां दारुपरीक्षायां रत्नपरीक्षायां हस्तिपरीक्षायामश्वपरीक्षायां कुमारपरीक्षायां कुमारीपरीक्षायाम् सो ऽष्टासु परीक्षासूद्घट्टको वाचकः पटुप्रचारः पण्डितः संवृत्तः

saṃkhyāyāṃ gaṇanāyāṃ mudrāyāmuddhāre nyāse nikṣepe vastuparīkṣāyāṃ dāruparīkṣāyāṃ ratnaparīkṣāyāṃ hastiparīkṣāyāmaśvaparīkṣāyāṃ kumāraparīkṣāyāṃ kumārīparīkṣāyām so 'ṣṭāsu parīkṣāsūdghaṭṭako vācakaḥ paṭupracāraḥ paṇḍitaḥ saṃvṛttaḥ

3.59

स यानि तानि राज्ञां क्षत्रियाणां मूर्ध्नाभिषिक्तानां जनपदैश्वर्यस्थामवीर्यम् अनुप्राप्तानां महान्तं पृथिवीमण्डलम् अभिनिर्जित्याध्यासतां पृथग् भवन्ति शिल्पस्थानकर्मस्थानानि तद्यथा हस्तिशिक्षायामश्वपृष्ठे रथे शरे धनुषि प्रयाणे निर्याणे ऽङ्कुशग्रहे पाशग्रहे तोमरग्रहे यष्टिबन्धे पदबन्धे शिखाबन्धे दूरवेधे मर्मवेधे ऽक्षुण्णवेधे दृढप्रहारितायां पञ्चसु स्थानेषु कृतावी संवृत्तः

sa yāni tāni rājñāṃ kṣatriyāṇāṃ mūrdhnābhiṣiktānāṃ janapadaiśvaryasthāmavīryam anuprāptānāṃ mahāntaṃ pṛthivīmaṇḍalam abhinirjityādhyāsatāṃ pṛthag bhavanti śilpasthānakarmasthānāni tadyathā hastiśikṣāyāmaśvapṛṣṭhe rathe śare dhanuṣi prayāṇe niryāṇe 'ṅkuśagrahe pāśagrahe tomaragrahe yaṣṭibandhe padabandhe śikhābandhe dūravedhe marmavedhe 'kṣuṇṇavedhe dṛḍhaprahāritāyāṃ pañcasu sthāneṣu kṛtāvī saṃvṛttaḥ

3.60

धर्मता खलु न तावत् पुत्रस्य नाम प्रज्ञायते यावत् तातो जीवति

dharmatā khalu na tāvat putrasya nāma prajñāyate yāvat tāto jīvati

3.61

अपरेण समयेन प्रणादो राजा कालगतः

apareṇa samayena praṇādo rājā kālagataḥ

3.62

महाप्रणादो राज्ये प्रतिष्ठितः

mahāpraṇādo rājye pratiṣṭhitaḥ

3.63

स यावत्तावद् धर्मेण राज्यं कारयित्वा अधर्मेण कारयितुं प्रवृत्तः

sa yāvattāvad dharmeṇa rājyaṃ kārayitvā adharmeṇa kārayituṃ pravṛttaḥ

3.64

ततः शक्रेण देवेन्द्रेणोक्तः मार्ष मया त्वं प्रणादस्य राज्ञः समादापितः

tataḥ śakreṇa devendreṇoktaḥ mārṣa mayā tvaṃ praṇādasya rājñaḥ samādāpitaḥ

3.65

मा अधर्मेण राज्यं कारय मा नरकपरायणो भविष्यसीति

mā adharmeṇa rājyaṃ kāraya mā narakaparāyaṇo bhaviṣyasīti

3.66

स यावत्तावद् धर्मेण राज्यं कारयित्वा पुनरपि अधर्मेण राज्यं कारयितुं प्रवृत्तः

sa yāvattāvad dharmeṇa rājyaṃ kārayitvā punarapi adharmeṇa rājyaṃ kārayituṃ pravṛttaḥ

3.67

द्विरपि शक्रेणोक्तः मार्ष मया त्वं प्रणादस्य राज्ञः पुत्रत्वे समादापितः

dvirapi śakreṇoktaḥ mārṣa mayā tvaṃ praṇādasya rājñaḥ putratve samādāpitaḥ

3.68

मा अधर्मेण राज्यं कारय मा नरकपरायणो भविष्यसीति

mā adharmeṇa rājyaṃ kāraya mā narakaparāyaṇo bhaviṣyasīti

3.69

स कथयति कौशिक वयं राजानः प्रमत्ता इति रतिबहुलाः क्षणाद् विस्मरामः

sa kathayati kauśika vayaṃ rājānaḥ pramattā iti ratibahulāḥ kṣaṇād vismarāmaḥ

3.70

किंचित्त्वमस्माकं चिह्नं स्थापय यं दृष्ट्वा दानानि दास्यामः पुण्यानि कारयिष्याम इति

kiṃcittvamasmākaṃ cihnaṃ sthāpaya yaṃ dṛṣṭvā dānāni dāsyāmaḥ puṇyāni kārayiṣyāma iti

3.71

न च शक्यते विना निमित्तेन पुण्यं कर्तुम्

na ca śakyate vinā nimittena puṇyaṃ kartum

3.72

ततः शक्रेण देवेन्द्रेण विश्वकर्मणो देवपुत्रस्याज्ञा दत्ता गच्छ त्वं विश्वकर्मन् राज्ञो महाप्रणादस्य निवेशने

tataḥ śakreṇa devendreṇa viśvakarmaṇo devaputrasyājñā dattā gaccha tvaṃ viśvakarman rājño mahāpraṇādasya niveśane

3.73

दिव्यं मण्डलवाटं निर्मिणु यूपं चोच्छ्रापय ऊर्ध्वं व्यामसहस्रेण तिर्यक् षोडशप्रवेधं नानारत्नविचित्रं सर्वसौवर्णमिति

divyaṃ maṇḍalavāṭaṃ nirmiṇu yūpaṃ cocchrāpaya ūrdhvaṃ vyāmasahasreṇa tiryak ṣoḍaśapravedhaṃ nānāratnavicitraṃ sarvasauvarṇamiti

3.74

ततो विश्वकर्मणा देवपुत्रेण महाप्रणादस्य राज्ञो निवेशने दिव्यो मण्डलवाटो निर्मितो यूपश्चोच्छ्रितः ऊर्ध्वं व्यामसहस्रं नानारत्नविचित्रो दिव्यः सर्वसौवर्णः

tato viśvakarmaṇā devaputreṇa mahāpraṇādasya rājño niveśane divyo maṇḍalavāṭo nirmito yūpaścocchritaḥ ūrdhvaṃ vyāmasahasraṃ nānāratnavicitro divyaḥ sarvasauvarṇaḥ

3.75

ततो महाप्रणादेन राज्ञा दानशाला मापिता

tato mahāpraṇādena rājñā dānaśālā māpitā

3.76

तस्य मातुलो ऽशोको नाम यूपस्य परिचारको व्यवस्थितः

tasya mātulo 'śoko nāma yūpasya paricārako vyavasthitaḥ

Divyāvadāna