2.8.115

अत्र हि व्यायामोत्कर्षादापत्सूपकर्ता दीर्घाध्वलङ्घनक्षमो जङ्घाजवः कफापचयादारोग्यैकमूलम् आशयाग्निदीप्तिः मेदोऽपकर्षाद् अङ्गानां स्थैर्यकार्कश्यातिलाघवादीनि शीतोष्णवातवर्षक्षुत्पिपासासहत्वम् सत्त्वानामवस्थान्तरेषु चित्तचेष्टितज्ञानम् हरिणगवलगवयादिवधेन सस्यलोपप्रतिक्रिया वृकव्याघ्रादिघातेन स्थलपथशल्यशोधनम् शैलाटवीप्रदेशानां विविधकर्मक्षमाणामालोचनम् आटविकवर्गविश्रम्भणम् उत्साहशक्तिसंधुक्षणेन प्रत्यनीकवित्रासनमिति बहुतमा गुणाः

atra hi vyāyāmotkarṣādāpatsūpakartā dīrghādhvalaṅghanakṣamo jaṅghājavaḥ kaphāpacayādārogyaikamūlam āśayāgnidīptiḥ medo'pakarṣād aṅgānāṃ sthairyakārkaśyātilāghavādīni śītoṣṇavātavarṣakṣutpipāsāsahatvam sattvānāmavasthāntareṣu cittaceṣṭitajñānam hariṇagavalagavayādivadhena sasyalopapratikriyā vṛkavyāghrādighātena sthalapathaśalyaśodhanam śailāṭavīpradeśānāṃ vividhakarmakṣamāṇāmālocanam āṭavikavargaviśrambhaṇam utsāhaśaktisaṃdhukṣaṇena pratyanīkavitrāsanamiti bahutamā guṇāḥ

2.8.116

द्यूते ऽपि द्रव्यराशेस् तृणवत्त्यागाद् अनुपमानम् आशयौदार्यम् जयपराजयानवस्थानाद्धर्षविवादयोर् अविधेयत्वम् पौरुषैकनिमित्तस्यामर्षस्य वृद्धिः अक्षहस्तभूम्यादिगोचराणामत्यन्तदुरुपलक्ष्याणां कूटकर्मणामुपलक्षणादनन्तबुद्धिनैपुण्यम् एकविषयोपसंहाराच्चित्तस्यातिचित्रमैकाग्र्यम् अध्यवसायसहचरेषु साहसेष्वतिरतिः अतिकर्कशपुरुषप्रतिसंसर्गाद् अनन्यधर्षणीयता मानावधारणम् अकृपणं च शरीरयापनमिति

dyūte 'pi dravyarāśes tṛṇavattyāgād anupamānam āśayaudāryam jayaparājayānavasthānāddharṣavivādayor avidheyatvam pauruṣaikanimittasyāmarṣasya vṛddhiḥ akṣahastabhūmyādigocarāṇāmatyantadurupalakṣyāṇāṃ kūṭakarmaṇāmupalakṣaṇādanantabuddhinaipuṇyam ekaviṣayopasaṃhārāccittasyāticitramaikāgryam adhyavasāyasahacareṣu sāhaseṣvatiratiḥ atikarkaśapuruṣapratisaṃsargād ananyadharṣaṇīyatā mānāvadhāraṇam akṛpaṇaṃ ca śarīrayāpanamiti

2.8.117

उत्तमाङ्गनोपभोगे ऽप्यर्थधर्मयोः सफलीकरणम् पुष्कलः पुरुषाभिमानः भावज्ञानकौशलम् अलोभक्लिष्टम् आचेष्टितम् अखिलासु कलासु वैचक्षण्यम् अलब्धोपलब्धिलब्धानुरक्षणरक्षितोपभोगभुक्तानुसंधानरुष्टानुनयादिष्व् अजस्रम् अभ्युपायरचनया बुद्धिवाचोः पाटवम् उत्कृष्टशरीरसंस्कारात्सुभगवेषतया लोकसंभावनीयता परं सुहृत्प्रियत्वम् गरीयसी परिजनव्यपेक्षा स्मितपूर्वाभिभाषित्वम् उद्रिक्तसत्त्वता दाक्षिण्यानुवर्तनम्

uttamāṅganopabhoge 'pyarthadharmayoḥ saphalīkaraṇam puṣkalaḥ puruṣābhimānaḥ bhāvajñānakauśalam alobhakliṣṭam āceṣṭitam akhilāsu kalāsu vaicakṣaṇyam alabdhopalabdhilabdhānurakṣaṇarakṣitopabhogabhuktānusaṃdhānaruṣṭānunayādiṣv ajasram abhyupāyaracanayā buddhivācoḥ pāṭavam utkṛṣṭaśarīrasaṃskārātsubhagaveṣatayā lokasaṃbhāvanīyatā paraṃ suhṛtpriyatvam garīyasī parijanavyapekṣā smitapūrvābhibhāṣitvam udriktasattvatā dākṣiṇyānuvartanam

2.8.118

अपत्योत्पादनेनोभयलोकश्रेयस्करत्वमिति

apatyotpādanenobhayalokaśreyaskaratvamiti

2.8.119

पाने ऽपि नानाविधरागभङ्गपटीयसामासवानाम् आसेवनात् स्पृहणीयवयोव्यवस्थापनम् अहङ्कारप्रकर्षाद् अशेषदुःखतिरस्करणम् अङ्गजरागदीपनादङ्गनोपभोगशक्तिसंधुक्षणम् अपराधप्रमार्जनान्मनःशल्योन्मार्जनम् अश्राव्यशंसिभिर् अनर्गलप्रलापैर् विश्वासोपबृंहणम् मत्सराननुबन्धाद् आनन्दैकतानता शब्दादीनामिन्द्रियार्थानां सातत्येनानुभवः संविभागशीलतया सुहृद्वर्गसंवर्गणम् अनुपमानम् अङ्गलावण्यम् अनुत्तराणि विलसितानि भयार्तिहरणाच्च सांग्रमिकत्वम् इति

pāne 'pi nānāvidharāgabhaṅgapaṭīyasāmāsavānām āsevanāt spṛhaṇīyavayovyavasthāpanam ahaṅkāraprakarṣād aśeṣaduḥkhatiraskaraṇam aṅgajarāgadīpanādaṅganopabhogaśaktisaṃdhukṣaṇam aparādhapramārjanānmanaḥśalyonmārjanam aśrāvyaśaṃsibhir anargalapralāpair viśvāsopabṛṃhaṇam matsarānanubandhād ānandaikatānatā śabdādīnāmindriyārthānāṃ sātatyenānubhavaḥ saṃvibhāgaśīlatayā suhṛdvargasaṃvargaṇam anupamānam aṅgalāvaṇyam anuttarāṇi vilasitāni bhayārtiharaṇācca sāṃgramikatvam iti

2.8.120

वाक्पारुष्यं दण्डो दारुणो दूषणानि चार्थानामेव यथावकाशमौपकारिकाणि

vākpāruṣyaṃ daṇḍo dāruṇo dūṣaṇāni cārthānāmeva yathāvakāśamaupakārikāṇi

2.8.121

नहि मुनिरिव नरपतिरुपशमरतिरभिभवितुमरिकुलमलम् अवलम्बितुं च लोकतन्त्रम् इति

nahi muniriva narapatirupaśamaratirabhibhavitumarikulamalam avalambituṃ ca lokatantram iti

2.8.122

असावपि गुरूपदेशम् इवात्यादरेण तस्य मतमन्ववर्तत

asāvapi gurūpadeśam ivātyādareṇa tasya matamanvavartata

2.8.123

तच्छीलानुसारिण्यश्च प्रकृतयो विशृङ्खलमसेवन्त व्यसनानि

tacchīlānusāriṇyaśca prakṛtayo viśṛṅkhalamasevanta vyasanāni

2.8.124

सर्वश्च समानदोषतया न कस्यचिच्छिद्रान्वेषणायायतिष्ट

sarvaśca samānadoṣatayā na kasyacicchidrānveṣaṇāyāyatiṣṭa

2.8.125

समानभर्तृप्रकृतयस्तन्त्राध्यक्षाः स्वानि कर्मफलान्यभक्षयन्

samānabhartṛprakṛtayastantrādhyakṣāḥ svāni karmaphalānyabhakṣayan

2.8.126

ततः क्रमादायद्वाराणि व्यशीर्यन्त

tataḥ kramādāyadvārāṇi vyaśīryanta

2.8.127

व्ययमुखानि विटविधेयतया विभोरहरहर्व्यवर्धन्त

vyayamukhāni viṭavidheyatayā vibhoraharaharvyavardhanta

2.8.128

सामन्तपौरजानपदमुख्याश्च समानशीलतयोपारूढविश्रम्भेण राज्ञा सजानयः पानगोष्ठीष्वभ्यन्तरीकृताः स्वं स्वमाचारम् अत्यचारिषुः

sāmantapaurajānapadamukhyāśca samānaśīlatayopārūḍhaviśrambheṇa rājñā sajānayaḥ pānagoṣṭhīṣvabhyantarīkṛtāḥ svaṃ svamācāram atyacāriṣuḥ

2.8.129

तदङ्गनासु चानेकापदेशपूर्वम् अपाचरन्नरेन्द्रः

tadaṅganāsu cānekāpadeśapūrvam apācarannarendraḥ

2.8.130

तदन्तःपुरेषु चामी भिन्नवृत्तेषु मन्द्रत्रासा बहुसुखैरवर्तन्त

tadantaḥpureṣu cāmī bhinnavṛtteṣu mandratrāsā bahusukhairavartanta

2.8.131

सर्वश्च कुलाङ्गनाजनः सुलभभङ्गिभाषणरतो भग्नचारित्रयन्त्रणस्तृणायापि न गणयित्वा भर्तॄन् धातृगणमन्त्रणान्यशृणोत्

sarvaśca kulāṅganājanaḥ sulabhabhaṅgibhāṣaṇarato bhagnacāritrayantraṇastṛṇāyāpi na gaṇayitvā bhartṝn dhātṛgaṇamantraṇānyaśṛṇot

2.8.132

तन्मूलाश्च कलहाः सामर्षाणामुदभवन्

tanmūlāśca kalahāḥ sāmarṣāṇāmudabhavan

2.8.133

अहन्यन्त दुर्बला बलिभिः

ahanyanta durbalā balibhiḥ

2.8.134

अपहृतानि धनवतां धनानि तस्करादिभिः

apahṛtāni dhanavatāṃ dhanāni taskarādibhiḥ

Daśakumāracarita