2.8.95

किमिति गुरुत्वविपरीतमनुष्ठितम् इति तमुत्थाप्य क्रीडानिर्भरम् अतिष्ठत्

kimiti gurutvaviparītamanuṣṭhitam iti tamutthāpya krīḍānirbharam atiṣṭhat

2.8.96

अथैषु दिनेषु भूयोभूयः प्रस्तुते ऽर्थे प्रेर्यमाणो मन्त्रिवृद्धेन वचसाभ्युपेत्य मनसैवाचित्तज्ञ इत्यवज्ञातवान्

athaiṣu dineṣu bhūyobhūyaḥ prastute 'rthe preryamāṇo mantrivṛddhena vacasābhyupetya manasaivācittajña ityavajñātavān

2.8.97

अथैवं मन्त्रिणो मनस्यभूत् अहो मे मोहाद्बालिश्यम्

athaivaṃ mantriṇo manasyabhūt aho me mohādbāliśyam

2.8.98

अरुचिते ऽर्थे चोदयन्नर्थीवाक्षिगतो ऽहमस्य हास्यो जातः

arucite 'rthe codayannarthīvākṣigato 'hamasya hāsyo jātaḥ

2.8.99

स्पष्टमस्य चेष्टानामायथापूर्व्यम्

spaṣṭamasya ceṣṭānāmāyathāpūrvyam

2.8.100

तथा हि

tathā hi

2.8.101

न मां स्निग्धं पश्यति न स्मितपूर्वं भाषते न रहस्यानि विवृणोति न हस्ते स्पृशति न व्यसनेष्वनुकम्पते नोत्सवेष्वनुगृह्णाति न विलोभनवस्तु प्रेषयति न मत्सुकृतानि प्रगणयति न मे गृहवार्तां पृच्छति न मत्पक्षान्प्रत्यवेक्षते न माम् आसन्नकार्येष्वभ्यन्तरीकरोति न मामन्तःपुरं प्रवेशयति

na māṃ snigdhaṃ paśyati na smitapūrvaṃ bhāṣate na rahasyāni vivṛṇoti na haste spṛśati na vyasaneṣvanukampate notsaveṣvanugṛhṇāti na vilobhanavastu preṣayati na matsukṛtāni pragaṇayati na me gṛhavārtāṃ pṛcchati na matpakṣānpratyavekṣate na mām āsannakāryeṣvabhyantarīkaroti na māmantaḥpuraṃ praveśayati

2.8.102

अपि च मामनर्हेषु कर्मसु नियुङ्क्ते मदासनमन्यैर् अवष्टभ्यमानम् अनुजानाति मद्वैरिषु विश्रम्भं दर्शयति मदुक्तस्योत्तरं न ददाति मत्समानदोषान् विगर्हति मर्मणि माम् उपहसति स्वमतमपि मया वर्ण्यमानं प्रतिक्षिपति महार्हाणि वस्तूनि मत्प्रहितानि नाभिनन्दति नयज्ञानां स्खलितानि मत्समक्षं मूर्खैर् उद्घोषयति सत्यम् आह चाणक्यः चित्तज्ञानानुवर्तिनो ऽनर्था अपि प्रियाः स्युः

api ca māmanarheṣu karmasu niyuṅkte madāsanamanyair avaṣṭabhyamānam anujānāti madvairiṣu viśrambhaṃ darśayati maduktasyottaraṃ na dadāti matsamānadoṣān vigarhati marmaṇi mām upahasati svamatamapi mayā varṇyamānaṃ pratikṣipati mahārhāṇi vastūni matprahitāni nābhinandati nayajñānāṃ skhalitāni matsamakṣaṃ mūrkhair udghoṣayati satyam āha cāṇakyaḥ cittajñānānuvartino 'narthā api priyāḥ syuḥ

2.8.103

दक्षिणा अपि तद्भावबहिष्कृता द्वेष्या भवेयुः इति

dakṣiṇā api tadbhāvabahiṣkṛtā dveṣyā bhaveyuḥ iti

2.8.104

तथापि का गतिः

tathāpi kā gatiḥ

2.8.105

अविनीतो ऽपि न परित्याज्यः पितृपितामहानुयातैर् अस्मादृशैर् अयमधिपतिः

avinīto 'pi na parityājyaḥ pitṛpitāmahānuyātair asmādṛśair ayamadhipatiḥ

2.8.106

अपरित्यजन्तो ऽपि कमुपकारम् अश्रूयमाणवाचः कुर्मः

aparityajanto 'pi kamupakāram aśrūyamāṇavācaḥ kurmaḥ

2.8.107

सर्वथा नयज्ञस्य वसन्तभानोरश्मकेन्द्रस्य हस्ते राज्यमिदं पतितम्

sarvathā nayajñasya vasantabhānoraśmakendrasya haste rājyamidaṃ patitam

2.8.108

अपि नामापदो भाविन्यः प्रकृतिस्थमेनमापादयेयुः

api nāmāpado bhāvinyaḥ prakṛtisthamenamāpādayeyuḥ

2.8.109

अनर्थेषु सुलभव्यलीकेषु क्वचिदुत्पन्नो ऽपि द्वेषः सद्वृत्तम् अस्मै न रोचयेत्

anartheṣu sulabhavyalīkeṣu kvacidutpanno 'pi dveṣaḥ sadvṛttam asmai na rocayet

2.8.110

भवतु भविता तावदनर्थः

bhavatu bhavitā tāvadanarthaḥ

2.8.111

स्तम्भितपिशुनजिह्वो यथाकथंचिद् अभ्रष्टपदस् तिष्ठेयम् इति

stambhitapiśunajihvo yathākathaṃcid abhraṣṭapadas tiṣṭheyam iti

2.8.112

एवं गते मन्त्रिणि राजनि च कामवृत्ते चन्द्रपालितो नामाश्वकेन्द्रामात्यस्येन्द्रपालितस्य सूनुः असद्वृत्तः पितृनिर्वासितो नाम भूत्वा बहुभिश्चारणगणैर्बह्वीभिरनल्पकौशलाभिः शिल्पकारिणीभिरनेकच्छन्नकिङ्करैश्च परिवृतो ऽभ्येत्य विविधाभिः क्रीडाभिर्विहारभद्रम् आत्मसादकरोत्

evaṃ gate mantriṇi rājani ca kāmavṛtte candrapālito nāmāśvakendrāmātyasyendrapālitasya sūnuḥ asadvṛttaḥ pitṛnirvāsito nāma bhūtvā bahubhiścāraṇagaṇairbahvībhiranalpakauśalābhiḥ śilpakāriṇībhiranekacchannakiṅkaraiśca parivṛto 'bhyetya vividhābhiḥ krīḍābhirvihārabhadram ātmasādakarot

2.8.113

अमुना चैव संक्रमेण राजन्यास्पदमलभत

amunā caiva saṃkrameṇa rājanyāspadamalabhata

2.8.114

लब्धरन्ध्रश्च स यद्यद् व्यसनम् आरभते तत्तथेत्यवर्णयत् देव यथा मृगया ह्यौपकारिकी न तथान्यत्

labdharandhraśca sa yadyad vyasanam ārabhate tattathetyavarṇayat deva yathā mṛgayā hyaupakārikī na tathānyat

Daśakumāracarita