1.52

संयोगे च विभागे च कारणं द्रव्यमाश्रितम्

saṃyoge ca vibhāge ca kāraṇaṃ dravyamāśritam

1.52.2

कर्तव्यस्य क्रिया कर्म कर्म नान्यदपेक्षते

kartavyasya kriyā karma karma nānyadapekṣate

1.53

इत्युक्तं कारणं कार्यं धातुसाम्यमिहोच्यते

ityuktaṃ kāraṇaṃ kāryaṃ dhātusāmyamihocyate

1.53.2

धातुसाम्यक्रिया चोक्ता तन्त्रस्यास्य प्रयोजनम्

dhātusāmyakriyā coktā tantrasyāsya prayojanam

1.54

कालबुद्धीन्द्रियार्थानां योगो मिथ्या न चाति च

kālabuddhīndriyārthānāṃ yogo mithyā na cāti ca

1.54.2

द्वयाश्रयाणां व्याधीनां त्रिविधो हेतुसंग्रहः

dvayāśrayāṇāṃ vyādhīnāṃ trividho hetusaṃgrahaḥ

1.55

शरीरं सत्त्वसंज्ञं च व्याधीनामाश्रयो मतः

śarīraṃ sattvasaṃjñaṃ ca vyādhīnāmāśrayo mataḥ

1.55.2

तथा सुखानां योगस्तु सुखानां कारणं समः

tathā sukhānāṃ yogastu sukhānāṃ kāraṇaṃ samaḥ

1.56

निर्विकारः परस्त्वात्मा सत्त्वभूतगुणेन्द्रियैः

nirvikāraḥ parastvātmā sattvabhūtaguṇendriyaiḥ

1.56.2

चैतन्ये कारणं नित्यो द्रष्टा पश्यति हि क्रियाः

caitanye kāraṇaṃ nityo draṣṭā paśyati hi kriyāḥ

1.57

वायुः पित्तं कफश्चोक्तः शारीरो दोषसंग्रहः

vāyuḥ pittaṃ kaphaścoktaḥ śārīro doṣasaṃgrahaḥ

1.57.2

मानसः पुनरुद्दिष्टो रजश्च तम एव च

mānasaḥ punaruddiṣṭo rajaśca tama eva ca

1.58

प्रशाम्यत्यौषधैः पूर्वो दैवयुक्तिव्यपाश्रयैः

praśāmyatyauṣadhaiḥ pūrvo daivayuktivyapāśrayaiḥ

1.58.2

मानसो ज्ञानविज्ञानधैर्यस्मृतिसमाधिभिः

mānaso jñānavijñānadhairyasmṛtisamādhibhiḥ

1.59

रूक्षः शीतो लघुः सूक्ष्मश्चलो ऽथ विशदः खरः

rūkṣaḥ śīto laghuḥ sūkṣmaścalo 'tha viśadaḥ kharaḥ

1.59.2

विपरीतगुणैर्द्रव्यैर्मारुतः संप्रशाम्यति

viparītaguṇairdravyairmārutaḥ saṃpraśāmyati

1.60

सस्नेहमुष्णं तीक्ष्णं च द्रवमम्लं सरं कटु

sasnehamuṣṇaṃ tīkṣṇaṃ ca dravamamlaṃ saraṃ kaṭu

1.60.2

विपरीतगुणैः पित्तं द्रव्यैराशु प्रशाम्यति

viparītaguṇaiḥ pittaṃ dravyairāśu praśāmyati

1.61

गुरुशीतमृदुस्निग्धमधुरस्थिरपिच्छिलाः

guruśītamṛdusnigdhamadhurasthirapicchilāḥ

1.61.2

श्लेष्मणः प्रशमं यान्ति विपरीतगुणैर्गुणाः

śleṣmaṇaḥ praśamaṃ yānti viparītaguṇairguṇāḥ

Carakasaṃhitā