11.21.2

वह्निर्निगूढो धूमेन मैथुनं गर्भदर्शनात्

vahnirnigūḍho dhūmena maithunaṃ garbhadarśanāt

11.22

एवं व्यवस्यन्त्यतीतं बीजात् फलमनागतम्

evaṃ vyavasyantyatītaṃ bījāt phalamanāgatam

11.22.2

दृष्ट्वा बीजात् फलं जातमिहैव सदृशं बुधाः

dṛṣṭvā bījāt phalaṃ jātamihaiva sadṛśaṃ budhāḥ

11.22.2

जल कर्षण बीज ऋतु संयोगात् सस्य सम्भवः

jala karṣaṇa bīja ṛtu saṃyogāt sasya sambhavaḥ

11.23.2

युक्तिः षड्धातुसंयोगाद्गर्भाणां संभवस्तथा

yuktiḥ ṣaḍdhātusaṃyogādgarbhāṇāṃ saṃbhavastathā

11.24

मथ्यमन्थनमन्थानसंयोगाद् अग्निसंभवः

mathyamanthanamanthānasaṃyogād agnisaṃbhavaḥ

11.24.2

युक्तियुक्ता चतुष्पादसंपद् व्याधिनिबर्हणी

yuktiyuktā catuṣpādasaṃpad vyādhinibarhaṇī

11.25

बुद्धिः पश्यति या भावान् बहुकारणयोगजान्

buddhiḥ paśyati yā bhāvān bahukāraṇayogajān

11.25.2

युक्तिस्त्रिकाला सा ज्ञेया त्रिवर्गः साध्यते यया

yuktistrikālā sā jñeyā trivargaḥ sādhyate yayā

11.26

एषा परीक्षा नास्त्यन्या यया सर्वं परीक्ष्यते

eṣā parīkṣā nāstyanyā yayā sarvaṃ parīkṣyate

11.26.2

परीक्ष्यं सदसच्चैवं तया चास्ति पुनर्भवः

parīkṣyaṃ sadasaccaivaṃ tayā cāsti punarbhavaḥ

11.27

तत्राप्तागमस्तावद्वेदः यश्चान्योऽपि कश्चिद्वेदार्थाद् अविपरीतः परीक्षकैः प्रणीतः शिष्टानुमतो लोकानुग्रहप्रवृत्तः शास्त्रवादः स चाप्तागमः आप्तागमाद् उपलभ्यते दानतपोयज्ञसत्याहिंसाब्रह्मचर्याण्य् अभ्युदयनिःश्रेयसकराणीति

tatrāptāgamastāvadvedaḥ yaścānyo'pi kaścidvedārthād aviparītaḥ parīkṣakaiḥ praṇītaḥ śiṣṭānumato lokānugrahapravṛttaḥ śāstravādaḥ sa cāptāgamaḥ āptāgamād upalabhyate dānatapoyajñasatyāhiṃsābrahmacaryāṇy abhyudayaniḥśreyasakarāṇīti

11.28

न चानतिवृत्तसत्त्वदोषाणाम् अदोषैर् अपुनर्भवो धर्मद्वारेषूपदिश्यते

na cānativṛttasattvadoṣāṇām adoṣair apunarbhavo dharmadvāreṣūpadiśyate

11.29

धर्मद्वारावहितैश्च व्यपगतभयरागद्वेषलोभमोहमानैर् ब्रह्माग्रैराप्तैः कर्मविद्भिरनुपहतसत्त्वबुद्धिप्रचारैः पूर्वैः पूर्वतरैर् महर्षिभिर् दिव्यचक्षुर्भिर् दृष्टोपदिष्टः पुनर्भव इति व्यवस्येदेवम्

dharmadvārāvahitaiśca vyapagatabhayarāgadveṣalobhamohamānair brahmāgrairāptaiḥ karmavidbhiranupahatasattvabuddhipracāraiḥ pūrvaiḥ pūrvatarair maharṣibhir divyacakṣurbhir dṛṣṭopadiṣṭaḥ punarbhava iti vyavasyedevam

11.30

प्रत्यक्षमपि चोपलभ्यते मातापित्रोर् विसदृशान्यपत्यानि तुल्यसंभवानां वर्णस्वराकृतिसत्त्वबुद्धिभाग्यविशेषाः प्रवरावरकुलजन्म दास्यैश्वर्यं सुखासुखमायुः आयुषो वैषम्यम् इह कृतस्यावाप्तिः अशिक्षितानां च रुदितस्तनपानहासत्रासादीनां प्रवृत्तिः लक्षणोत्पत्तिः कर्मसादृश्ये फलविशेषः मेधा क्वचित् क्वचित् कर्मण्यमेधा जातिस्मरणमिहागमनम् इतश्च्युतानामिति समदर्शने प्रियाप्रियत्वम्

pratyakṣamapi copalabhyate mātāpitror visadṛśānyapatyāni tulyasaṃbhavānāṃ varṇasvarākṛtisattvabuddhibhāgyaviśeṣāḥ pravarāvarakulajanma dāsyaiśvaryaṃ sukhāsukhamāyuḥ āyuṣo vaiṣamyam iha kṛtasyāvāptiḥ aśikṣitānāṃ ca ruditastanapānahāsatrāsādīnāṃ pravṛttiḥ lakṣaṇotpattiḥ karmasādṛśye phalaviśeṣaḥ medhā kvacit kvacit karmaṇyamedhā jātismaraṇamihāgamanam itaścyutānāmiti samadarśane priyāpriyatvam

11.31

अत एवानुमीयते यत् स्वकृतम् अपरिहार्यमविनाशि पौर्वदेहिकं दैवसंज्ञकम् आनुबन्धिकं कर्म तस्यैतत् फलम् इतश्चान्यद्भविष्यतीति पतद्बीजमनुमीयते फलं च बीजात्

ata evānumīyate yat svakṛtam aparihāryamavināśi paurvadehikaṃ daivasaṃjñakam ānubandhikaṃ karma tasyaitat phalam itaścānyadbhaviṣyatīti patadbījamanumīyate phalaṃ ca bījāt

11.32

युक्तिश्चैषा षड्धातुसमुदयाद् गर्भजन्म कर्तृकरणसंयोगात् क्रियाः कृतस्य कर्मणः फलं नाकृतस्य नाङ्कुरोत्पत्तिर् अबीजात् कर्मसदृशं फलं नान्यस्माद् बीजादन्यस्योत्पत्तिः इति युक्तिः

yuktiścaiṣā ṣaḍdhātusamudayād garbhajanma kartṛkaraṇasaṃyogāt kriyāḥ kṛtasya karmaṇaḥ phalaṃ nākṛtasya nāṅkurotpattir abījāt karmasadṛśaṃ phalaṃ nānyasmād bījādanyasyotpattiḥ iti yuktiḥ

11.33

एवं प्रमाणैश्चतुर्भिरुपदिष्टे पुनर्भवे धर्मद्वारेष्व् अवधीयेत तद्यथा गुरुशुश्रूषायाम् अध्ययने व्रतचर्यायां दारक्रियायामपत्योत्पादने भृत्यभरणे ऽतिथिपूजायां दाने ऽनभिध्यायां तपस्यनसूयायां देहवाङ्मानसे कर्मण्यक्लिष्टे देहेन्द्रियमनोऽर्थबुद्ध्यात्मपरीक्षायां मनःसमाधाविति यानि चान्यान्यप्येवंविधानि कर्माणि सतामविगर्हितानि स्वर्ग्याणि वृत्तिपुष्टिकराणि विद्यात् तान्यारभेत कर्तुं तथा कुर्वन्निह चैव यशो लभते प्रेत्य च स्वर्गम्

evaṃ pramāṇaiścaturbhirupadiṣṭe punarbhave dharmadvāreṣv avadhīyeta tadyathā guruśuśrūṣāyām adhyayane vratacaryāyāṃ dārakriyāyāmapatyotpādane bhṛtyabharaṇe 'tithipūjāyāṃ dāne 'nabhidhyāyāṃ tapasyanasūyāyāṃ dehavāṅmānase karmaṇyakliṣṭe dehendriyamano'rthabuddhyātmaparīkṣāyāṃ manaḥsamādhāviti yāni cānyānyapyevaṃvidhāni karmāṇi satāmavigarhitāni svargyāṇi vṛttipuṣṭikarāṇi vidyāt tānyārabheta kartuṃ tathā kurvanniha caiva yaśo labhate pretya ca svargam

11.33.2

इति तृतीया परलोकैषणा व्याख्याता भवति

iti tṛtīyā paralokaiṣaṇā vyākhyātā bhavati

11.34

अथ खलु त्रय उपस्तम्भाः त्रिविधं बलं त्रीण्यायतनानि त्रयो रोगाः त्रयो रोगमार्गाः त्रिविधा भिषजः त्रिविधमौषधमिति

atha khalu traya upastambhāḥ trividhaṃ balaṃ trīṇyāyatanāni trayo rogāḥ trayo rogamārgāḥ trividhā bhiṣajaḥ trividhamauṣadhamiti

Carakasaṃhitā