11.4

आसां तु खल्वेषणानां प्राणैषणां तावत्पूर्वतरमापद्येत

āsāṃ tu khalveṣaṇānāṃ prāṇaiṣaṇāṃ tāvatpūrvataramāpadyeta

11.4.2

कस्मात् प्राणपरित्यागे हि सर्वत्यागः

kasmāt prāṇaparityāge hi sarvatyāgaḥ

11.4.3

तस्यानुपालनं स्वस्थस्य स्वस्थवृत्तानुवृत्तिः आतुरस्य विकारप्रशमनेऽप्रमादः तदुभयमेतदुक्तं वक्ष्यते च तद्यथोक्तम् अनुवर्तमानः प्राणानुपालनाद्दीर्घमायुरवाप्नोतीति प्रथमैषणा व्याख्याता भवति

tasyānupālanaṃ svasthasya svasthavṛttānuvṛttiḥ āturasya vikārapraśamane'pramādaḥ tadubhayametaduktaṃ vakṣyate ca tadyathoktam anuvartamānaḥ prāṇānupālanāddīrghamāyuravāpnotīti prathamaiṣaṇā vyākhyātā bhavati

11.5

अथ द्वितीयां धनैषणामापद्येत प्राणेभ्यो ह्यनन्तरं धनमेव पर्येष्टव्यं भवति न ह्यतः पापात् पापीयोऽस्ति यद् अनुपकरणस्य दीर्घमायुः तस्मादुपकरणानि पर्येष्टुं यतेत

atha dvitīyāṃ dhanaiṣaṇāmāpadyeta prāṇebhyo hyanantaraṃ dhanameva paryeṣṭavyaṃ bhavati na hyataḥ pāpāt pāpīyo'sti yad anupakaraṇasya dīrghamāyuḥ tasmādupakaraṇāni paryeṣṭuṃ yateta

11.5.2

तत्रोपकरणोपायान् अनुव्याख्यास्यामः तद्यथा कृषिपाशुपाल्यवाणिज्यराजोपसेवादीनि यानि चान्यान्यपि सतामविगर्हितानि कर्माणि वृत्तिपुष्टिकराणि विद्यात्तान्यारभेत कर्तुं तथा कुर्वन् दीर्घजीवितं जीवत्यनवमतः पुरुषो भवति

tatropakaraṇopāyān anuvyākhyāsyāmaḥ tadyathā kṛṣipāśupālyavāṇijyarājopasevādīni yāni cānyānyapi satāmavigarhitāni karmāṇi vṛttipuṣṭikarāṇi vidyāttānyārabheta kartuṃ tathā kurvan dīrghajīvitaṃ jīvatyanavamataḥ puruṣo bhavati

11.5.3

इति द्वितीया धनैषणा व्याख्याता भवति

iti dvitīyā dhanaiṣaṇā vyākhyātā bhavati

11.6

अथ तृतीयां परलोकैषणाम् आपद्येत

atha tṛtīyāṃ paralokaiṣaṇām āpadyeta

11.6.2

संशयश्चात्र कथं भविष्याम इतश्च्युता नवेति कुतः पुनः संशय इति उच्यते सन्ति ह्येके प्रत्यक्षपराः परोक्षत्वात् पुनर्भवस्य नास्तिक्यमाश्रिताः सन्ति चागमप्रत्ययादेव पुनर्भवमिच्छन्ति श्रुतिभेदाच्च

saṃśayaścātra kathaṃ bhaviṣyāma itaścyutā naveti kutaḥ punaḥ saṃśaya iti ucyate santi hyeke pratyakṣaparāḥ parokṣatvāt punarbhavasya nāstikyamāśritāḥ santi cāgamapratyayādeva punarbhavamicchanti śrutibhedācca

11.6.3

मातरं पितरं चैके मन्यन्ते जन्मकारणम्

mātaraṃ pitaraṃ caike manyante janmakāraṇam

11.6.4

स्वभावं परनिर्माणं यदृच्छां चापरे जनाः

svabhāvaṃ paranirmāṇaṃ yadṛcchāṃ cāpare janāḥ

11.6.5

इति

iti

11.6.6

अतः संशयः किंनु खल्वस्ति पुनर्भवो न वेति

ataḥ saṃśayaḥ kiṃnu khalvasti punarbhavo na veti

11.7

तत्र बुद्धिमान्नास्तिक्यबुद्धिं जह्याद्विचिकित्सां च

tatra buddhimānnāstikyabuddhiṃ jahyādvicikitsāṃ ca

11.7.2

कस्मात् प्रत्यक्षं ह्यल्पम् अनल्पमप्रत्यक्षमस्ति यदागमानुमानयुक्तिभिरुपलभ्यते यैरेव तावदिन्द्रियैः प्रत्यक्षमुपलभ्यते तान्येव सन्ति चाप्रत्यक्षाणि

kasmāt pratyakṣaṃ hyalpam analpamapratyakṣamasti yadāgamānumānayuktibhirupalabhyate yaireva tāvadindriyaiḥ pratyakṣamupalabhyate tānyeva santi cāpratyakṣāṇi

11.8

सतां च रूपाणाम् अतिसन्निकर्षाद् अतिविप्रकर्षाद् आवरणात् करणदौर्बल्यान्मनोऽनवस्थानात् समानाभिहाराद् अभिभवाद् अतिसौक्ष्म्याच्च प्रत्यक्षानुपलब्धिः तस्मादपरीक्षितम् एतदुच्यते प्रत्यक्षमेवास्ति नान्यदस्तीति

satāṃ ca rūpāṇām atisannikarṣād ativiprakarṣād āvaraṇāt karaṇadaurbalyānmano'navasthānāt samānābhihārād abhibhavād atisaukṣmyācca pratyakṣānupalabdhiḥ tasmādaparīkṣitam etaducyate pratyakṣamevāsti nānyadastīti

11.9

श्रुतयश्चैता न कारणं युक्तिविरोधात्

śrutayaścaitā na kāraṇaṃ yuktivirodhāt

11.9.2

आत्मा मातुः पितुर्वा यः सोऽपत्यं यदि संचरेत्

ātmā mātuḥ piturvā yaḥ so'patyaṃ yadi saṃcaret

11.9.3

द्विविधं संचरेदात्मा सर्वो वावयवेन वा

dvividhaṃ saṃcaredātmā sarvo vāvayavena vā

11.10

सर्वश्चेत् संचरेन्मातुः पितुर्वा मरणं भवेत्

sarvaścet saṃcarenmātuḥ piturvā maraṇaṃ bhavet

11.10.2

निरन्तरं नावयवः कश्चित् सूक्ष्मस्य चात्मनः

nirantaraṃ nāvayavaḥ kaścit sūkṣmasya cātmanaḥ

Carakasaṃhitā