6.3

तस्याशिताद्याद् आहाराद् बलं वर्णश्च

āhārād balaṃ varṇaśca vardhate

6.3.2

यस्यर्तुसात्म्यं विदितं चेष्टाहारव्यपाश्रयम्

yasyartusātmyaṃ viditaṃ ceṣṭāhāravyapāśrayam

6.4

इह खलु संवत्सरं षडङ्गम् ऋतुविभागेन विद्यात्

iha khalu saṃvatsaraṃ ṣaḍaṅgam ṛtuvibhāgena vidyāt

6.4.2

तत्रादित्यस्योदगयनमादानं च त्रीनृतूञ्छिशिरादीन्ग्रीष्मान्तान् व्यवस्येत् वर्षादीन् पुनर् हेमन्तान्तान् दक्षिणायनं विसर्गं च

tatrādityasyodagayanamādānaṃ ca trīnṛtūñchiśirādīngrīṣmāntān vyavasyet varṣādīn punar hemantāntān dakṣiṇāyanaṃ visargaṃ ca

6.5

विसर्गे पुनर्वायवो नातिरूक्षाः प्रवान्ति इतरे पुनरादाने सोमश्चाव्याहतबलः शिशिराभिर्भाभिर् आपूरयञ्जगदाप्याययति शश्वत् अतो विसर्गः सौम्यः

visarge punarvāyavo nātirūkṣāḥ pravānti itare punarādāne somaścāvyāhatabalaḥ śiśirābhirbhābhir āpūrayañjagadāpyāyayati śaśvat ato visargaḥ saumyaḥ

6.5.2

आदानं पुनराग्नेयं तावेतावर्कवायू सोमश्च कालस्वभावमार्गपरिगृहीताः कालर्तुरसदोषदेहबलनिर्वृत्तिप्रत्ययाः समुपदिश्यन्ते

ādānaṃ punarāgneyaṃ tāvetāvarkavāyū somaśca kālasvabhāvamārgaparigṛhītāḥ kālarturasadoṣadehabalanirvṛttipratyayāḥ samupadiśyante

6.6

तत्र रविर्भाभिराददानो जगतः स्नेहं वायवस्तीव्ररूक्षाश् चोपशोषयन्तः शिशिरवसन्तग्रीष्मेषु यथाक्रमं रौक्ष्यमुत्पादयन्तो रूक्षान् रसांस्तिक्तकषायकटुकांश् चाभिवर्धयन्तो नृणां दौर्बल्यमावहन्ति

tatra ravirbhābhirādadāno jagataḥ snehaṃ vāyavastīvrarūkṣāś copaśoṣayantaḥ śiśiravasantagrīṣmeṣu yathākramaṃ raukṣyamutpādayanto rūkṣān rasāṃstiktakaṣāyakaṭukāṃś cābhivardhayanto nṛṇāṃ daurbalyamāvahanti

6.7

वर्षाशरद्धेमन्तेषु दक्षिणाभिमुखेऽर्के कालमार्गमेघवातवर्षाभिहतप्रतापे शशिनि चाव्याहतबले माहेन्द्रसलिलप्रशान्तसंतापे जगति अरूक्षा रसाः प्रवर्धन्तेऽम्ललवणमधुरा यथाक्रमं तत्र बलमुपचीयते नृणामिति

varṣāśaraddhemanteṣu dakṣiṇābhimukhe'rke kālamārgameghavātavarṣābhihatapratāpe śaśini cāvyāhatabale māhendrasalilapraśāntasaṃtāpe jagati arūkṣā rasāḥ pravardhante'mlalavaṇamadhurā yathākramaṃ tatra balamupacīyate nṛṇāmiti

6.8

भवति चात्र

bhavati cātra

6.8.2

आदावन्ते च दौर्बल्यं विसर्गादानयोर् नॄणाम्

ādāvante ca daurbalyaṃ visargādānayor nṝṇām

6.8.3

मध्ये मध्यबलं त्वन्ते श्रेष्ठमग्रे च निर्दिशेत्

madhye madhyabalaṃ tvante śreṣṭhamagre ca nirdiśet

6.9

शीते शीतानिलस्पर्शसंरुद्धो बलिनां बली

śīte śītānilasparśasaṃruddho balināṃ balī

6.9.2

पक्ता भवति हेमन्ते मात्राद्रव्यगुरुक्षमः

paktā bhavati hemante mātrādravyagurukṣamaḥ

6.10

स यदा नेन्धनं युक्तं लभते देहजं तदा

sa yadā nendhanaṃ yuktaṃ labhate dehajaṃ tadā

6.10.2

रसं हिनस्त्यतो वायुः शीतः शीते प्रकुप्यति

rasaṃ hinastyato vāyuḥ śītaḥ śīte prakupyati

6.11

तस्मात् तुषारसमये स्निग्धाम्ललवणान् रसान्

tasmāt tuṣārasamaye snigdhāmlalavaṇān rasān

6.11.2

औदकानूपमांसानां मेद्यानाम् उपयोजयेत्

audakānūpamāṃsānāṃ medyānām upayojayet

6.12

बिलेशयानां मांसानि प्रसहानां भृतानि च

bileśayānāṃ māṃsāni prasahānāṃ bhṛtāni ca

6.12.2

भक्षयेन्मदिरां सीधुं मधु चानुपिबेन्नरः

bhakṣayenmadirāṃ sīdhuṃ madhu cānupibennaraḥ

6.13

गोरसान् इक्षुविकृतीर् वसां तैलं नवौदनम्

gorasān ikṣuvikṛtīr vasāṃ tailaṃ navaudanam

Carakasaṃhitā