3.21.2

प्रविश्याध्यात्ममात्मज्ञः स्वे ज्ञाने पर्यवस्थितः

praviśyādhyātmamātmajñaḥ sve jñāne paryavasthitaḥ

3.22

सर्वत्रावहितज्ञानः सर्वभावान् परीक्षते

sarvatrāvahitajñānaḥ sarvabhāvān parīkṣate

3.22.2

गृह्णीष्व चेदमपरं भरद्वाज विनिर्णयम्

gṛhṇīṣva cedamaparaṃ bharadvāja vinirṇayam

3.23

निवृत्तेन्द्रियवाक्चेष्टः सुप्तः स्वप्नगतो यदा

nivṛttendriyavākceṣṭaḥ suptaḥ svapnagato yadā

3.23.2

विषयान् सुखदुःखे च वेत्ति नाज्ञो ऽप्यतः स्मृतः

viṣayān sukhaduḥkhe ca vetti nājño 'pyataḥ smṛtaḥ

3.24

नात्मज्ञानादृते चैकं ज्ञानं किंचित् प्रवर्तते

nātmajñānādṛte caikaṃ jñānaṃ kiṃcit pravartate

3.24.2

न ह्येको वर्तते भावो वर्तते नाप्यहेतुकः

na hyeko vartate bhāvo vartate nāpyahetukaḥ

3.25

तस्माज्ज्ञः प्रकृतिश्चात्मा द्रष्टा कारणमेव च

tasmājjñaḥ prakṛtiścātmā draṣṭā kāraṇameva ca

3.25.2

सर्वमेतद्भरद्वाज निर्णीतं जहि संशयम्

sarvametadbharadvāja nirṇītaṃ jahi saṃśayam

3.26

तत्र श्लोकौ

tatra ślokau

3.26.2

हेतुर्गर्भस्य निर्वृत्तौ वृद्धौ जन्मनि चैव यः

heturgarbhasya nirvṛttau vṛddhau janmani caiva yaḥ

3.26.3

पुनर्वसुमतिर्या च भरद्वाजमतिश्च या

punarvasumatiryā ca bharadvājamatiśca yā

3.27

प्रतिज्ञाप्रतिषेधश्च विशदश्चात्मनिर्णयः

pratijñāpratiṣedhaśca viśadaścātmanirṇayaḥ

3.27.2

गर्भावक्रान्तिमुद्दिश्य खुड्डीकां तत्प्रकाशितम्

garbhāvakrāntimuddiśya khuḍḍīkāṃ tatprakāśitam

4.1

अथातो महतीं गर्भावक्रान्तिं शारीरं व्याख्यास्यामः

athāto mahatīṃ garbhāvakrāntiṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ

4.2

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

4.3

यतश्च गर्भः सम्भवति यस्मिंश्च गर्भसंज्ञा यद्विकारश्च गर्भः यया चानुपूर्व्याभिनिर्वर्तते कुक्षौ यश्चास्य वृद्धिहेतुः यतश्चास्याजन्म भवति यतश्च जायमानः कुक्षौ विनाशं प्राप्नोति यतश्च कार्त्स्न्येनाविनश्यन् विकृतिमापद्यते तदनुव्याख्यास्यामः

yataśca garbhaḥ sambhavati yasmiṃśca garbhasaṃjñā yadvikāraśca garbhaḥ yayā cānupūrvyābhinirvartate kukṣau yaścāsya vṛddhihetuḥ yataścāsyājanma bhavati yataśca jāyamānaḥ kukṣau vināśaṃ prāpnoti yataśca kārtsnyenāvinaśyan vikṛtimāpadyate tadanuvyākhyāsyāmaḥ

4.4

मातृतः पितृत आत्मतः सात्म्यतो रसतः सत्त्वत इत्येतेभ्यो भावेभ्यः समुदितेभ्यो गर्भः सम्भवति

mātṛtaḥ pitṛta ātmataḥ sātmyato rasataḥ sattvata ityetebhyo bhāvebhyaḥ samuditebhyo garbhaḥ sambhavati

4.4.2

तस्य ये ये ऽवयवा यतो यतः सम्भवतः सम्भवन्ति तान् विभज्य मातृजादीनवयवान् पृथक् पृथगुक्तमग्रे

tasya ye ye 'vayavā yato yataḥ sambhavataḥ sambhavanti tān vibhajya mātṛjādīnavayavān pṛthak pṛthaguktamagre

4.5

शुक्रशोणितजीवसंयोगे तु खलु कुक्षिगते गर्भसंज्ञा भवति

śukraśoṇitajīvasaṃyoge tu khalu kukṣigate garbhasaṃjñā bhavati

Carakasaṃhitā