1.19

वैवृत्त्यान् मनसो ज्ञानं सान्निध्यात् तच् च वर्तते

vaivṛttyān manaso jñānaṃ sānnidhyāt tac ca vartate

1.19.2

अणुत्वम् अथ चैकत्वं द्वौ गुणौ मनसः स्मृतौ

aṇutvam atha caikatvaṃ dvau guṇau manasaḥ smṛtau

1.20

चिन्त्यं विचार्यम् ऊह्यं च ध्येयं संकल्प्यम् एव च

cintyaṃ vicāryam ūhyaṃ ca dhyeyaṃ saṃkalpyam eva ca

1.20.2

यत् किंचिन् मनसो ज्ञेयं तत् सर्वं ह्य् अर्थसंज्ञकम्

yat kiṃcin manaso jñeyaṃ tat sarvaṃ hy arthasaṃjñakam

1.21

इन्द्रियाभिग्रहः कर्म मनसः स्वस्य निग्रहः

indriyābhigrahaḥ karma manasaḥ svasya nigrahaḥ

1.21.2

ऊहो विचारश् च ततः परं बुद्धिः प्रवर्तते

ūho vicāraś ca tataḥ paraṃ buddhiḥ pravartate

1.22

इन्द्रियेणेन्द्रियार्थो हि समनस्केन गृह्यते

indriyeṇendriyārtho hi samanaskena gṛhyate

1.22.2

कल्प्यते मनसा तूर्ध्वं गुणतो दोषतोऽथवा

kalpyate manasā tūrdhvaṃ guṇato doṣato'thavā

1.23

जायते विषये तत्र या बुद्धिर्निश्चयात्मिका

jāyate viṣaye tatra yā buddhirniścayātmikā

1.23.2

व्यवस्यति तया वक्तुं कर्तुं वा बुद्धिपूर्वकम्

vyavasyati tayā vaktuṃ kartuṃ vā buddhipūrvakam

1.24

एकैकाधिकयुक्तानि खादीनामिन्द्रियाणि तु

ekaikādhikayuktāni khādīnāmindriyāṇi tu

1.24.2

पञ्च कर्मानुमेयानि येभ्यो बुद्धिः प्रवर्तते

pañca karmānumeyāni yebhyo buddhiḥ pravartate

1.25

हस्तौ पादौ गुदोपस्थं वागिन्द्रियम् अथापि च

hastau pādau gudopasthaṃ vāgindriyam athāpi ca

1.25.2

कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैव पादौ गमनकर्मणि

karmendriyāṇi pañcaiva pādau gamanakarmaṇi

1.26

पायूपस्थं विसर्गार्थं हस्तौ ग्रहणधारणे

pāyūpasthaṃ visargārthaṃ hastau grahaṇadhāraṇe

1.26.2

जिह्वावागिन्द्रियं वाक् च सत्या ज्योतिस् तमोऽनृता

jihvāvāgindriyaṃ vāk ca satyā jyotis tamo'nṛtā

1.27

महाभूतानि खं वायुर् अग्निर् आपः क्षितिस्तथा

mahābhūtāni khaṃ vāyur agnir āpaḥ kṣitistathā

1.27.2

शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च तद्गुणाः

śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca tadguṇāḥ

1.28

तेषामेकगुणः पूर्वो गुणवृद्धिः परे परे

teṣāmekaguṇaḥ pūrvo guṇavṛddhiḥ pare pare

1.28.2

पूर्वः पूर्वगुणश्चैव क्रमशो गुणिषु स्मृतः

pūrvaḥ pūrvaguṇaścaiva kramaśo guṇiṣu smṛtaḥ

Carakasaṃhitā