4.10.2

अथाध्यवस्येत् तत्त्वे च कार्ये च तदनन्तरम्

athādhyavasyet tattve ca kārye ca tadanantaram

4.11

कार्यतत्त्वविशेषज्ञः प्रतिपत्तौ न मुह्यति

kāryatattvaviśeṣajñaḥ pratipattau na muhyati

4.11.2

अमूढः फलमाप्नोति यदमोहनिमित्तजम्

amūḍhaḥ phalamāpnoti yadamohanimittajam

4.12

ज्ञानबुद्धिप्रदीपेन यो नाविशति तत्त्ववित्

jñānabuddhipradīpena yo nāviśati tattvavit

4.12.2

आतुरस्यान्तरात्मानं न स रोगांश्चिकित्सति

āturasyāntarātmānaṃ na sa rogāṃścikitsati

4.13

तत्र श्लोकौ

tatra ślokau

4.13.2

सर्वरोगविशेषाणां त्रिविधं ज्ञानसंग्रहम्

sarvarogaviśeṣāṇāṃ trividhaṃ jñānasaṃgraham

4.13.3

यथा चोपदिशन्त्याप्ताः प्रत्यक्षं गृह्यते यथा

yathā copadiśantyāptāḥ pratyakṣaṃ gṛhyate yathā

4.14

ये यथा चानुमानेन ज्ञेयास्तांश्चाप्युदारधीः

ye yathā cānumānena jñeyāstāṃścāpyudāradhīḥ

4.14.2

भावांस्त्रिरोगविज्ञाने विमाने मुनिरुक्तवान्

bhāvāṃstrirogavijñāne vimāne muniruktavān

5.1

अथातः स्रोतसां विमानं व्याख्यास्यामः

athātaḥ srotasāṃ vimānaṃ vyākhyāsyāmaḥ

5.2

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

5.3

यावन्तः पुरुषे मूर्तिमन्तो भावविशेषास्तावन्त एवास्मिन् स्रोतसां प्रकारविशेषाः

yāvantaḥ puruṣe mūrtimanto bhāvaviśeṣāstāvanta evāsmin srotasāṃ prakāraviśeṣāḥ

5.3.2

सर्वे हि भावाः पुरुषे नान्तरेण स्रोतांस्यभिनिर्वर्तन्ते क्षयं वाप्यभिगच्छन्ति

sarve hi bhāvāḥ puruṣe nāntareṇa srotāṃsyabhinirvartante kṣayaṃ vāpyabhigacchanti

5.3.3

स्रोतांसि खलु परिणाममापद्यमानानां धातूनामभिवाहीनि भवन्त्ययनार्थेन

srotāṃsi khalu pariṇāmamāpadyamānānāṃ dhātūnāmabhivāhīni bhavantyayanārthena

5.4

अपि चैके स्रोतसामेव समुदयं पुरुषमिच्छन्ति सर्वगतत्वात् सर्वसरत्वाच्च दोषप्रकोपणप्रशमनानाम्

api caike srotasāmeva samudayaṃ puruṣamicchanti sarvagatatvāt sarvasaratvācca doṣaprakopaṇapraśamanānām

5.4.2

न त्वेतदेवं यस्य हि स्रोतांसि यच्च वहन्ति यच्चावहन्ति यत्र चावस्थितानि सर्वं तदन्यत्तेभ्यः

na tvetadevaṃ yasya hi srotāṃsi yacca vahanti yaccāvahanti yatra cāvasthitāni sarvaṃ tadanyattebhyaḥ

5.4.3

अतिबहुत्वात् खलु केचिद् अपरिसंख्येयान्याचक्षते स्रोतांसि परिसङ्ख्यानि पुनरन्ये

atibahutvāt khalu kecid aparisaṃkhyeyānyācakṣate srotāṃsi parisaṅkhyāni punaranye

5.5

तेषां तु खलु स्रोतसां यथास्थूलं कतिचित्प्रकारान्मूलतश्च प्रकोपविज्ञानतश्चानुव्याख्यास्यामः ये भविष्यन्त्यलमनुक्तार्थज्ञानाय ज्ञानवतां विज्ञानाय चाज्ञानवताम्

teṣāṃ tu khalu srotasāṃ yathāsthūlaṃ katicitprakārānmūlataśca prakopavijñānataścānuvyākhyāsyāmaḥ ye bhaviṣyantyalamanuktārthajñānāya jñānavatāṃ vijñānāya cājñānavatām

5.5.2

तद्यथा प्राणोदकान्नरसरुधिरमांसमेदोस्थिमज्जशुक्रमूत्रपुरीषस्वेदवहानीति वातपित्तश्लेष्मणां पुनः सर्वशरीरचराणां सर्वाणि स्रोतांस्ययनभूतानि तद्वदतीन्द्रियाणां पुनः सत्त्वादीनां केवलं चेतनावच्छरीरम् अयनभूतम् अधिष्ठानभूतं च

tadyathā prāṇodakānnarasarudhiramāṃsamedosthimajjaśukramūtrapurīṣasvedavahānīti vātapittaśleṣmaṇāṃ punaḥ sarvaśarīracarāṇāṃ sarvāṇi srotāṃsyayanabhūtāni tadvadatīndriyāṇāṃ punaḥ sattvādīnāṃ kevalaṃ cetanāvaccharīram ayanabhūtam adhiṣṭhānabhūtaṃ ca

Carakasaṃhitā